ไทย (thaï)

Mappemonde mettant en évidence la Corée du Sud et la Corée du Nord.

เสียงอันหลากหลายของประชาชน: บทเพลงแห่งชุนยังผู้ซื่อสัตย์

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

ต้องเข้าใจชื่อเรื่องตามตัวอักษร: บทเพลงแห่งชุนยัง (Chunhyangga)¹ คือ บทเพลง ก่อนอื่นใด หากต้องการเข้าใจแก่นแท้ของมัน จงหลับตาแล้วจินตนาการถึงเวทีว่างเปล่า มีเพียงนักร้องถือพัดและนักตีกลองเท่านั้น คู่นี้เพียงพอที่จะรังสรรค์ พันโซรี ศิลปะเกาหลีแท้ๆ ที่แซร์จ กากันสกีระบุว่า «อยู่ที่จุดบรรจบระหว่างละคร โอเปร่า การแสดง เพลงกอสเปล และทูแมนโชว์» กลองดังก้องและเสียงแหบพร่าดังขึ้น จังหวะตามพัดที่กางออกและพับเข้าด้วยเสียงดังกริบที่กำหนดจังหวะ ผู้ชมตื่นเต้นตอบรับเป็นหนึ่งเดียว ดุจ «คณะนักร้องแบ๊บติสต์» ในความเป็นหนึ่งเดียวกันอย่างเข้มข้นจนเกือบเข้าสู่ภวังค์

บทเพลงที่ถือกำเนิดบนเวทีนี้ได้กลายเป็นเรื่องเล่าและเดินทางไกล พาไปโดยประเพณีปากเปล่า ตลอดหลายศตวรรษ นักประพันธ์นิรนามมากมายได้เพิ่มเติมเนื้อหา ผนวกเรื่องราวของข้าหลวงตรวจการและความรักต้องห้ามอื่นๆ เข้าไป จากวัตถุดิบที่มีชีวิตนี้ ได้ตกตะกอนทีละชั้นๆ จนกลายเป็นตำราที่ตายตัว ฉบับวรรณกรรมอ้างอิงที่มีชื่อเสียงที่สุด ได้แก่ เรื่องราวของชุนยัง (Chunhyangjeon)² หรือฉบับ คยองพัน และ บทเพลงแห่งชุนยังผู้ซื่อสัตย์ (Yeolnyeo Chunhyang Sujeolga)³ หรือฉบับ วันพัน

ความรักยามใบไม้ผลิ

เรื่องราวเล่าถึงความรักระหว่างชุนยัง («กลิ่นหอมแห่งฤดูใบไม้ผลิ») ลูกสาวของอดีตกีแซง กับมงรยง («ฝันถึงมังกร»)⁴ บุตรชายของเจ้าเมืองผู้สูงศักดิ์ ที่นัมวอน ในจังหวัดชอลลา ในยามที่ดอกไม้เริ่มบาน ชายหนุ่มผู้คงแก่เรียนละทิ้งห้องสมุดของบิดาเพื่อไปเดินเล่นกลางแจ้ง ที่นั่น เขาเหลือบเห็นชุนยังกำลังเล่นชิงช้า การพบกันครั้งแรกนี้ถูกวาดด้วยความละเอียดอ่อนดุจภาพพิมพ์อันงดงามที่สุด:

«นางจับเชือกด้วยมืออันบอบบาง ขึ้นยืนบนแผ่นกระดานแล้วโบยบิน […] ใบไม้โบกไหวตามจังหวะไปมาของนาง สีแดงของกระโปรงเป็นจุดสดใสบนพื้นเขียวรอบข้าง […] มองจากด้านหน้า นางดุจนกนางแอ่นที่ดิ่งลงจับกลีบดอกท้อที่ร่วงหล่นลงพื้น จากด้านหลัง นางดูราวผีเสื้อหลากสีที่บินจากไปตามหาคู่ของมัน»

Le Chant de la fidèle Chunhyang (บทเพลงแห่งชุนยังผู้ซื่อสัตย์), trad. du coréen par Choi Mikyung et Jean-Noël Juttet, Cadeilhan : Zulma, 1999 ; rééd. Paris ; Veules-les-Roses : Zulma, coll. « Z/a », 2025.

ความรักที่ฟ้าผ่าและฉับพลันผลักดันให้ชายหนุ่มผู้สูงศักดิ์ท้าทายธรรมเนียม เขาไปหานางในยามค่ำคืน เมื่อก้าวข้ามธรณีประตูห้องนอน หญิงสาวจากสามัญชนกลับเผยให้เห็นว่าเธอมีการศึกษาและความประณีตไม่แพ้เขา: สายตาเลื่อนไปบนบทกวีที่เธอเขียนแขวนไว้เหนือโต๊ะทำงาน บนอักษรวิจิตร และภาพวาด ในฉากนี้เองที่คู่รักแลกเปลี่ยนคำสาบาน ผูกพันกันในพันธะที่ยังคงเก็บเป็นความลับ เพราะพวกเขาถูกแบ่งแยกด้วยชาติกำเนิดและฐานะ

บททดสอบแห่งความซื่อสัตย์

ในระหว่างนั้น บิดาของมงรยงถูกเรียกตัวกลับฮันยัง (โซล); ชายหนุ่มต้องติดตามไปเพื่อศึกษาต่อและสอบจอหงวน เขาทิ้งภรรยาผู้รักและซื่อสัตย์ไว้เบื้องหลัง เธอดุจเพเนโลปีใหม่ที่รอคอยการกลับมาของยูลิสซีส สาบานว่าจะรักษา «คำมั่นสัญญาที่มีค่ากว่าทองพันเท่า งดงามกว่าหยกพันเท่า»

โศกนาฏกรรมเริ่มขึ้นเมื่อผู้สืบทอดตำแหน่งเจ้าเมืองมาถึง บยอน ฮักโด ชายผู้ตัณหาและโหดร้าย เมื่อได้ยินเรื่องความงามของชุนยัง เขาสั่งให้นางมารับใช้ การเรียกชื่อ กีแซง นั้นมีความตลกขบขันแบบราเบอแลส์ ที่ชื่ออันชวนฝันผ่านไปเรื่อยๆ เช่น นางสาว «หมอกลึกลับ» «ดอกแอปริคอต» หรือ «นางฟ้าแห่งสายน้ำ» มีเพียงชุนยังที่ไม่ตอบรับ เมื่อถูกลากตัวมาต่อหน้าทรราช นางกล้าขัดขืน โต้แย้งว่าหญิงผู้มีคุณธรรมไม่อาจรับใช้สามีสองคน แม้จะมีชาติกำเนิดต่ำต้อย:

«คุณธรรม ความซื่อสัตย์ มีอะไรเกี่ยวข้องกับชนชั้นทางสังคมหรือ?»

Le Chant de la fidèle Chunhyang (บทเพลงแห่งชุนยังผู้ซื่อสัตย์), trad. du coréen par Choi Mikyung et Jean-Noël Juttet, Cadeilhan : Zulma, 1999 ; rééd. Paris ; Veules-les-Roses : Zulma, coll. « Z/a », 2025.

เพราะความอหังการนี้ นางต้องรับทัณฑ์ ทุกครั้งที่แส้ฟาดลงบนร่างนาง กลายเป็นโอกาสร้องบทเพลงแห่งการต่อต้าน บทสวดแห่งความเจ็บปวดที่นางยืนยันความจงรักภักดี «แม้จะฆ่าข้าหมื่นครั้ง» นางร้องประกาศ «ความรักที่สถิตในหัวใจข้า ความรักที่ผูกพันข้อต่อหกพันข้อของร่างกาย ความรักนี้จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง»

ข้าพเจ้าจะไม่เล่าถึงตอนจบ นอกจากว่ามันเป็นสุข

การล้างแค้นของหัวใจต่อความเข้มงวดของอำนาจพลการ

บทเพลงแห่งชุนยังผู้ซื่อสัตย์ โอบรับทุกชนชั้นของสังคมโบราณ จากสูงสุดสำหรับมงรยงถึงต่ำสุดสำหรับชุนยัง ความสำเร็จของมันอยู่ที่ «มันกล้าพูดถึงความรักอย่างเปิดเผยในดินแดนที่หัวใจวัยรุ่นถูกกดทับภายใต้อำนาจ» และที่ซึ่งการแต่งงาน เป็นเรื่องของเหตุผล ถูกจัดการอย่างเย็นชาโดยพวกเขาไม่มีสิทธิ์มีเสียง การเรียกร้องส่วนตัวนี้ควบคู่กับการประณามทางการเมืองต่อการทุจริตและคอร์รัปชันที่แพร่หลายในหมู่ผู้ปกครอง

จริงอยู่ ข้าพเจ้ายอมรับว่า เรื่องเล่านี้บางครั้งก็ทุกข์ทรมานจากการเพิ่มเติมต่างๆ ที่มันก่อให้เกิด; Bulletin critique du livre en français (วารสารวิจารณ์หนังสือภาษาฝรั่งเศส) ระบุว่ามี «ความไม่สอดคล้องบางประการ การอธิบายที่เชื่องช้า […] ความไร้เดียงสาและความอ่อนไหวเกินไป» อย่างไรก็ตาม เหมือนหอยที่เก็บเสียงครวญของมหาสมุทร มันยังคงรักษาไว้ภายใต้ทั้งหมดนี้ «เสียงพึมพำและเสียงครวญอันกว้างใหญ่: เสียงอันไพศาลไร้ที่สิ้นสุดและหลากหลาย» ของกวีแห่งประชาชนที่ร้องเพลงอยู่รอบข้าง⁵ จิตวิญญาณอันสั่นไหว ความรู้สึกอันดีงามและบริสุทธิ์ของพวกเขาได้พาผลงานนี้ข้ามกาลเวลา; มันยังคงมีชีวิตชีวาในปัจจุบัน ในเทศกาลใหญ่ของนัมวอน ที่ซึ่ง มยองชัง (ปรมาจารย์นักร้อง) ที่ดีที่สุดมาประชันกัน อี มีจองรายงานว่าบางคนฝึกซ้อมอย่างทุ่มเท «เพื่อให้เสียงของพวกเขาสมบูรณ์แบบในการแสดงออก จนถึงขั้นไอเป็นเลือด» การเสียสละของพวกเขาไม่ไร้ค่า ได้รับการปรบมือจากผู้ชมที่ลุกขึ้นยืน น้ำตาคลอเบ้า และ «น้ำตาของผู้ชมร่วมสมัยเหล่านี้ก็น่าซาบซึ้งไม่แพ้ความทุกข์ยากและการกลับมาพบกันของคู่รักในนิยาย»

อ่านเพิ่มเติม

12 min

Mappemonde mettant en évidence le Canada et la France.

ผู้แตกหักแห่งฟากฟ้า : เอมีล เนลลีกอง

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

«เนลลีกองเป็นตำนาน ชาวเกแบกเองก็เป็นเสมือนความฝันอย่างหนึ่ง ถูกจินตนาการขึ้นแม้จะเป็นจริง ไม่แน่นอนแม้จะยืนหยัด และในที่สุด — ใครจะรู้? — อาจรอดพ้น หรืออาจสูญสิ้น มีความเชื่อมโยงระหว่างตำนานทั้งสองนี้»

Vadeboncoeur, Pierre. «Émile Nelligan (1879-1941), poète» (เอมีล เนลลีกอง (1879-1941) กวี), ใน En quelques traits (ในบางลักษณะ), มงเรอัล : Fides, 1978.

จำเป็นหรือที่ต้องย้ำว่าวรรณกรรมแคนาดา-ฝรั่งเศสมีอายุเพียงสองศตวรรษเศษ และเพิ่งพ้นวัยเยาว์? แม้ยังขาดแคลนความรุ่งโรจน์ทางวรรณกรรม แต่ก็มีอยู่หนึ่งที่เป็นตัวแทนอันดีเยี่ยมของความเยาว์วัยนั้นเอง ความรุ่งโรจน์นั้นคือเอมีล เนลลีกอง¹ : เด็กหนุ่มอายุสิบเจ็ดปี เกือบจะเป็นเด็กน้อย แต่ด้วยการพลิกผันอันน่าเศร้าของธรรมชาติ ในวัยที่ร่าเริงซึ่งตามที่บอสซูเอต์กล่าวว่า «ดูเหมือนถูกสร้างมาเพื่อความสุขและความเพลิดเพลินเท่านั้น» และ «กางใบเรือทุกผืนสู่ความหวัง» เนลลีกองกลับไม่หวังสิ่งใดอีกแล้ว เขาล่องลอยไร้จุดหมาย :

«จิตข้ามืดมิด : อยู่ไหน? ไปไหน?
ความหวังทั้งหลายแข็งเย็นอยู่ใต้หิมะ :
ข้าคือนอร์เวย์ใหม่ที่หนาวสะท้าน
ที่ฟ้าทองผ่านไป ไม่หวนกลับมา»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

และมิใช่เพียงในบทกวีเหล่านี้ ภายใต้ความผิดหวังชั่วคราว ที่เขาสัมผัสความท้อแท้นี้ แต่ตลอดทั้ง Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์) ของเขา — ความฝันอันสูงส่งของเทวดาที่ถูกสาป ผู้ยังคงเป็นคนแปลกหน้าต่อการประนีประนอมที่ชีวิตบังคับ

เทวดาที่ถูกสาป

ในภาพถ่ายอันโด่งดัง นักเรียนผอมบางใบหน้าซีดและผมยุ่งเหยิงผู้นี้ดึงดูดใจด้วยดวงตาใหญ่ใส ไร้ที่สิ้นสุด — ดวงตาที่เปลี่ยนแปลง ที่เข้าใจ ที่ฝัน เขาเดินไปด้วยนิ้วเปื้อนหมึก เสื้อคลุมยับยู่ยี่ และท่ามกลางทั้งหมดนั้น ท่าทางภาคภูมิ «เป็นเด็กประหลาด» บางคนว่า «ชอบวางมาด» คนอื่นคิด แต่ความภาคภูมิของเขาเป็นเพียงหน้ากากที่ซ่อนความอ่อนไหวเกินเหตุไว้ไม่มิด บางครั้งล้นปรี่ด้วยความกระตือรือร้น บางครั้งมืดมนด้วยความเศร้าโศกอันดุร้ายและคุกคาม :

«นี่คือยุคแห่งหัวเราะขมและโกรธแค้น
ที่รู้ว่าเป็นกวี แต่ถูกเหยียดหยาม
รู้ว่ามีหัวใจ แต่ไร้ผู้เข้าใจความ
นอกจากแสงจันทร์และค่ำคืนพายุแสน!»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

ความไม่เข้าใจจากรอบข้างและคืนที่อดตาเพื่อเขียนบทกวีอันเร่าร้อน ซึ่ง «ท่ามกลางลายเส้นอันเจิดจรัส ความวิกลจริตได้แสดงกรงเล็บอันน่าเกลียดแล้ว»² ในที่สุดก็บั่นทอนสุขภาพของเขาก่อนเวลาอันควร เขาตายสองครั้ง : ครั้งแรกตายทางปัญญาหรือเป็นบ้าเมื่ออายุสิบเก้าปี จากนั้นตายทางกายเมื่ออายุห้าสิบเจ็ดปี

เสียงหัวเราะและน้ำตา

ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเนลลีกองทุกข์ทรมานอย่างสาหัสจากความไม่เข้าใจนี้ เขาผู้ฝันแต่เรื่องปารีส อ้างว่าบทกวีของเขาจะบินไปที่นั่นสักวัน แล้วกลับมาเป็นหนังสือสวยงาม ความทะเยอทะยานเช่นนี้ เยาว์วัยและเปี่ยมพลัง เป็นเหยื่อง่ายแก่การวิจารณ์ร้ายกาจ การโจมตีรุนแรงที่สุดมาจาก Le Monde illustré จากปากกาของนักข่าวไร้ชื่อที่ผ่านมามงเรอัล ชื่อเดอ มาร์ชี หรือ เดอ มาร์คี ซึ่งประวัติศาสตร์ลืมชื่อต้นไปแล้ว ด้วยการเยาะเย้ยง่ายๆ และความคับแคบใจอันต่ำต้อย ผู้ตัดสินคนนี้เหยียดหยามความคิดสร้างสรรค์ของเด็กหนุ่ม ถึงขั้นแนะนำเขาด้วยน้ำเสียงสมเพชว่าให้เขียน «วิทยานิพนธ์เล็กๆ เป็นร้อยแก้วธรรมดา» เพื่อพิสูจน์คุณค่า พร้อมเสริมอย่างร้ายกาจ : «เพราะเราสนับสนุนนักเขียนหนุ่ม»

เจ็บช้ำ เนลลีกองไม่รอช้าที่จะตอบโต้ในการประชุมอันน่าจดจำของสำนักวรรณกรรมมงเรอัล วันที่ 26 พฤษภาคม 1899 คืนนั้น ต่อหน้าผู้โจมตี พวก «คนหน้ามุ่ย / ผู้ดูถูกชีวิต[ของเขา]และผลักไส[มือของเขา]» ชายหนุ่มลุกขึ้นยืน ผมปลิวไสว สายตาลุกโชน เขาเปล่งเสียงตอบโต้อันแหลมคมรวดเดียวจบ — «La romance du vin» (โรมานซ์แห่งไวน์) — ทำให้ห้องโห่ร้องคลั่งไคล้ นั่นเป็นทั้งชัยชนะและคำลาของเขา :

«ระฆังขับขาน ลมค่ำหอมกรุ่นละมุน…
และขณะไวน์ไหลรินอย่างสำราญ
ข้าสุขสันต์นัก ในหัวเราะกังวานอบอุ่น
โอ้! สุขสันต์นัก จนเกรงจะร่ำไห้ระทมนาน!»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

«Le vaisseau d’or» (เรือทองคำ)

ผลผลิตจากการเล่นแร่แปรธาตุอันไม่น่าเป็นไปได้ เนลลีกองใกล้ชิดโพด้วยความมืดมน ใกล้ชิดเอเรเดียด้วยถ้อยคำอันประณีต ใกล้ชิดแนร์วาลด้วยความคิดถึงอันฝันหวาน แต่ยังใกล้ชิดโรเดนบาคด้วยหมอกควัน และโชแปงด้วยดนตรีแห่งจิตวิญญาณ เขาบ่มเพาะ «โรคประสาทของตน» อย่างภาคภูมิ สารภาพว่า : «ข้าจะตายอย่างคนบ้า… เหมือนโบดแลร์» ภายใต้แรงกดดันของความฝันอันครอบงำ ของความคิดที่ครองใจ เขาพุ่งเข้าหาสิ่งสัมบูรณ์ด้วย «ความพยายามทั้งหมด โลหิตทั้งหมดของจิตวิญญาณ» ซึ่งทำให้หลุยส์ ดองแต็งกล่าวว่า : «แม้ยอมรับว่ามนุษย์และผลงานเป็นเพียงร่างแรก ก็ต้องยืนยันว่าเป็นร่างแรกของอัจฉริยะ»

ร่างแรกของอัจฉริยะนี้มีความหยั่งรู้อันน่าสะพรึงของ «สิ่งที่ชาวโรมันโบราณเรียกในภาษาละตินว่า “vates” — ผู้ทำนาย ผู้มองเห็น ศาสดา กวีผู้ได้รับแรงบันดาลใจจากเทพเจ้า»³ โรเจร์ ฟูร์นิเยร์กล่าวถึง «ช่วงเวลาอันน่าสะพรึง» ที่ศิลปินเห็นจุดจบของตนก่อนจะมีชีวิต ลางสังหรณ์นี้ปรากฏใน «Le vaisseau d’or» (เรือทองคำ) — บทซอนเน็ตที่เป็นสัญลักษณ์ที่สุดของเขา เนลลีกองวาดภาพความงดงามของเรือผู้พิชิต «แกะสลักจากทองคำแท้» แล่นไปบนทะเลที่ไม่มีใครรู้จัก แต่ภาพอันรุ่งโรจน์นี้มีอยู่เพียงเพื่อถูกทำลาย ในตอนจบอันน่าเศร้า เรือชนโขดหินและจมลง ทิ้งไว้เพียงซากอันมั่งคั่ง ผู้อ่านจึงเข้าใจด้วยความสะพรึงว่านี่คือตัวกวีเอง ผู้ทำนายการแตกหักของตนเอง :

«หัวใจข้าเป็นไฉน เรือร้างไร้คนขับ?
อนิจจา! มันจมดิ่งในห้วงฝันอันมืดดับ…»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

อ่านเพิ่มเติม

11 min

Mappemonde mettant en évidence le Japon.

ยามว่างเปล่า : การเดินเล่นทางปรัชญากับพระเค็งโค

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

อัญมณีแห่งวรรณกรรมฤๅษี ยามว่างเปล่า (Tsurezure-gusa)¹ เป็นคำเชิญอันเหนือกาลเวลาให้เราจับยึดความงามอันแสนสั้นของโลกก่อนที่ « น้ำค้างบนทุ่งราบอาดาชิ » จะแห้งเหือดไป และก่อนที่ « ควันจากภูเขาโทริเบะ » จะเลือนลับไป (บทที่ ๗)² ผู้ประพันธ์ อุราเบะ เค็งโค หรือพระเค็งโค (ค.ศ. ๑๒๘๓-๑๓๕๐)³ มิได้เป็นนักบำเพ็ญพรตผู้เคร่งครัด หรือแม้แต่ผู้ศรัทธาในความหมายอันคับแคบของคำนี้ ในฐานะนายทหารรักษาการณ์ที่มีหน้าที่ติดตามจักรพรรดิโกะ-อุดะ เขาเลือกบวชก็ต่อเมื่อผู้อุปถัมภ์สิ้นพระชนม์แล้ว และทำเช่นนั้นเพื่อสังเกตผู้คนร่วมสมัยจากระยะห่าง ในยุคสมัยที่บรรดา « ทหารจากคันโต » ผู้ไร้วัฒนธรรม ทำให้ราชสำนักต้องทุกข์ทรมานกับ « วิถีชีวิตที่ห่างไกลจากความเป็นมนุษย์ ใกล้เคียงกับสัตว์เดรัจฉานมากกว่า » (บทที่ ๘๐) เค็งโครู้จักรักษาสิ่งที่สำคัญที่สุดไว้ นั่นคือ รสนิยมโบราณ

« เค็งโค […] เป็นนักคลาสสิกผู้ล้าสมัย […] บทความของเขาคล้ายกับบทสนทนาอันสุภาพของสุภาพบุรุษผู้รู้โลก และมีกลิ่นอายของความเรียบง่ายกับความคล่องแคล่วในการแสดงออกซึ่งแท้จริงแล้วเป็นผลจากศิลปะอันเชี่ยวชาญยิ่ง

ไม่มีทางเลือกใดดีไปกว่า ยามว่างเปล่า สำหรับการเริ่มต้นศึกษาวรรณกรรมญี่ปุ่นโบราณ »

Aston, William George. Littérature japonaise (วรรณคดีญี่ปุ่น), trad. de l’anglais par Henry Durand-Davray. Paris : A. Colin, coll. « Histoires des littératures », 1902. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).

เมื่อพิจารณางานเขียนอันอุดมด้วยคำบอกเล่าส่วนตัวชิ้นนี้ เราสามารถแยกแยะบุคลิกภาพสองด้านที่ตรงข้ามกันในตัวเค็งโคได้ คือ ขุนนางและพระภิกษุ เขาสรรเสริญความไม่ยึดมั่นตามหลักพุทธธรรม แต่ก็สารภาพว่า « บุรุษผู้ไม่มีรสนิยมในเรื่องรักใคร่ » จะเหมือน « ถ้วยแก้วผลึกที่ไม่มีก้น » (บทที่ ๓) เขาวิพากษ์ความยึดติดในทรัพย์สินทางวัตถุ แต่ก็รู้สึก « หัวใจเต้นรัวอยู่เสมอ » (บทที่ ๘) เมื่อนึกถึงฉากตกแต่งในพระราชวัง เครื่องประดับของชุดราชสำนัก หรือความยิ่งใหญ่ตระการตาของพิธีกรรมต่าง ๆ เขาประณามการดื่มสุราอย่างหยาบคาย แต่ก็ยอมรับว่าสาเกหนึ่งถ้วยที่แบ่งปันกันระหว่าง « มิตรสนิทรอบกองไฟ » (บทที่ ๑๗๕) ในคืนหิมะโปรยนั้น เป็นหนึ่งในเสน่ห์ของการดำรงอยู่ บุคลิกภาพทั้งสองด้านนี้ผสมผสานกัน « ก่อให้เกิดแบบฉบับของชายโสดสูงวัย [ที่] น่าเห็นใจจริง ๆ และยิ่งน่าเห็นใจมากขึ้นเมื่อเราครุ่นคิดอย่างไม่รีบร้อนถึงความคิดและคำแนะนำอันเปี่ยมด้วยปัญญาแนบเนียน ซึ่งเติมเต็มส่วนใหญ่ของงานเขียนของเขา » มีแชล เรวงอธิบายไว้ ข้าพเจ้าถือว่าเขาเป็นนักจริยธรรมที่ยิ่งใหญ่ที่สุด เป็นจิตวิญญาณที่กลมกลืนและบริสุทธิ์ที่สุดของญี่ปุ่น

แก่นแท้ของ zuihitsu : ตามอำเภอใจของพู่กัน

« Zuihitsu, “ตามสายของพู่กัน” […] พระเค็งโคแต่งหนังสือที่งดงามที่สุดในประเภทนี้ เขาคืออาจารย์ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไปเกียวโตเพื่อร่ำไห้ ณ สถานที่ที่เขาเคยอาศัย พระรูปหนึ่งพาข้าพเจ้าไปที่นั่น […] “ท่านเจ้าอาวาสเค็งโค” เขาบอกข้าพเจ้า […] “คือ [ดอกไม้] ที่อยู่ตรงนี้!” ชาวญี่ปุ่นเป็นเหมือนฤดูกาล ทุกสิ่งหวนกลับมา […] กับพวกเขา ส่วนเรา เราเป็นเหมือนประวัติศาสตร์ ทุกสิ่งตายไปพร้อมกับเรา »

Quignard, Pascal. Petits Traités (บทความสั้น). Paris : Maeght, 1990 ; rééd. Paris : Gallimard, coll. « Folio », 1997.

ยามว่างเปล่า จัดอยู่ในประเภทวรรณกรรมอันเป็นเอกลักษณ์นี้ คือ zuihitsu (« ตามสายพู่กัน »)⁴ ซึ่งชาวญี่ปุ่นจัดให้ Essais ของมงแตญอยู่ในประเภทเดียวกันด้วย และการเปรียบเทียบระหว่างเค็งโคกับสุภาพบุรุษชาวฝรั่งเศสของเรานี้ แม้จะเป็นเรื่องที่พูดกันทั่วไป แต่ก็ไม่ผิดแต่อย่างใด เราพบในทั้งสองคนซึ่งรสนิยมอันมั่นคงและละเอียดอ่อน ความเศร้าโศกที่ไม่เคยถึงขั้นสิ้นหวัง ความกระตือรือร้นแบบมนุษยนิยมมิใช่ต่อยุคโบราณแต่ต่อคุณธรรมโบราณ และในที่สุด ความปรารถนาที่จะวาดภาพตนเองผ่านการวาดภาพผู้อื่น ไม่มีแผนที่แน่นอน ไม่มีระบบมาจำกัดจิตใจ มีเพียงอำเภอใจของพู่กัน ซึ่งก่อให้เกิด « ความยุ่งเหยิงของความคิด เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย และคติสอนใจที่โยนปะปนกันลงบนกระดาษ ตลอด [หลาย] ปี ในช่วงราว ค.ศ. ๑๓๓๕ » เป็นสวนแห่งความประทับใจที่หญ้าป่าอยู่เคียงข้างดอกไม้หายาก คำนำอันโด่งดังกำหนดทำนองของการเดินเล่นทางปัญญานี้ :

« ตามแต่ยามว่างของข้าพเจ้า (Tsurezure naru mama ni) ตั้งแต่เช้าจรดค่ำ หน้าโต๊ะเขียน ข้าพเจ้าจดบันทึกเรื่องเล็กน้อยที่เงาสะท้อนอันแสนสั้นผ่านจิตใจของข้าพเจ้าโดยไม่มีจุดมุ่งหมายแน่ชัด ช่างเป็นความเพ้อพกที่แปลกประหลาด! »

Urabe, Kenkô. Les Heures oisives (Tsurezure-gusa) (ยามว่างเปล่า), trad. du japonais par Charles Grosbois et Tomiko Yoshida. Paris : Gallimard, coll. « Connaissance de l’Orient. Série japonaise », 1987 ; rééd. partielle sous le titre Cahiers de l’ermitage (สมุดบันทึกของฤๅษี) (préf. Zéno Bianu), Paris : Gallimard, coll. « Folio Sagesses », 2022.

สุนทรียศาสตร์แห่งความไม่สมบูรณ์

ที่ใจกลางของ ยามว่างเปล่า เต้นรัวอยู่ซึ่งความรู้สึกอันเจ็บปวดต่อความไม่เที่ยง สำหรับมนุษย์ยุคใหม่ การหลบหนีของกาลเวลามักเป็นบ่อเกิดของความวิตกกังวล แต่สำหรับเค็งโค มันคือเงื่อนไขของความงามนั่นเอง « ความไม่เที่ยงของโลกนี้ต่างหากที่ทำให้มันมีค่า » (บทที่ ๗) เขาเขียนไว้ หากการดำรงอยู่ของเราจะต้องเป็นนิรันดร์ บทกวีของโลกก็จะเลือนหายไปทันที จากปรัชญาแห่งความเปราะบางนี้ ก่อเกิดสุนทรียศาสตร์แบบญี่ปุ่นอย่างแท้จริง คือ สุนทรียศาสตร์แห่งความไม่สมบูรณ์ ซึ่งชอบแสงอันถูกบดบังของดวงจันทร์ที่กำลังเสื่อมคลายมากกว่าความเต็มเปี่ยมของดวงจันทร์เต็มดวง และชอบกลีบดอกที่สายลมพัดพาไปอย่างเร่งรีบโดยไม่คำนึงถึงเรา มากกว่าดอกไม้ที่บานสะพรั่ง :

« ไม่ว่าสิ่งใดก็ตาม ความสมบูรณ์แบบของมันคือข้อบกพร่อง จงปล่อยให้สิ่งต่าง ๆ ไม่เสร็จสมบูรณ์ ตามที่เป็นอยู่ โดยไม่ต้องตกแต่งให้ประณีต : ข้าพเจ้าจะพบความน่าสนใจในนั้นและข้าพเจ้าจะรู้สึกสบายใจ มีคนบอกข้าพเจ้าว่า : เมื่อสร้างที่ประทับของจักรพรรดิ เป็นธรรมเนียมที่จะปล่อยให้มีที่หนึ่งที่ยังไม่เสร็จ »

Urabe, Kenkô. Les Heures oisives (Tsurezure-gusa) (ยามว่างเปล่า), trad. du japonais par Charles Grosbois et Tomiko Yoshida. Paris : Gallimard, coll. « Connaissance de l’Orient. Série japonaise », 1987 ; rééd. partielle sous le titre Cahiers de l’ermitage (สมุดบันทึกของฤๅษี) (préf. Zéno Bianu), Paris : Gallimard, coll. « Folio Sagesses », 2022.

ด้วยการสอนเราว่า « ความเสียดายต่อการร่วงโรยของดอกไม้และการเสื่อมคลายของดวงจันทร์ » (บทที่ ๑๓๗) นั้นน่าซาบซึ้งกว่าการสรรเสริญการบานเต็มที่ของมัน เค็งโคไม่เพียงมอบบทเรียนทางกวีนิพนธ์แก่เรา แต่ยิ่งกว่านั้น เขามอบการปลอบประโลมแก่เรา

อ่านเพิ่มเติม

9 min

Mappemonde mettant en évidence la Roumanie et l’Italie.

ความเศร้า และ ปอนติก หรือกรุงโรม ณ ริมฝั่งทะเลดำ

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

กาลครั้งหนึ่ง ในรัชสมัยของจักรพรรดิออกัสตัส มีชายคนหนึ่งผู้อาจเชื่อได้ว่าตนเองมีทุกสิ่งครบถ้วน: Publius Ovidius Naso หรือโอวิด กวีผู้เป็นที่นิยมในยุคทองของกวีนิพนธ์ละติน lusor amorum (ผู้ขับขานเรื่องรัก) ปากกาเบาสบายของเขาพิชิตกรุงโรม และความสามารถในการแต่งกลอนของเขานั้นเป็นปาฏิหาริย์: «ข้าพยายามเขียนร้อยแก้ว แต่ถ้อยคำกลับเรียงตัวเข้าที่ตามจังหวะ จนสิ่งที่ข้าเขียนกลับกลายเป็นกลอน» ทรัพย์สมบัติ ชาติกำเนิด มิตรสหายผู้มีชื่อเสียง บ้านเรือนที่ตั้งอยู่ติดกับเนินคาปิโตล ไม่มีสิ่งใดขาดพร่องสำหรับอัศวินโรมันผู้นี้ ผู้ดำรงชีวิตอย่างมั่นคงและสะดวกสบายยิ่งกว่าที่เคย

กระนั้น เช้าวันหนึ่งในปีที่ 8 แห่งสมัยของเรา เมื่อกรุงโรมตื่นขึ้น ข่าวร้ายแพร่กระจายไปตามท้องถนน: บุตรสุดที่รักของเทพธิดามิวส์ ขณะนั้นอายุห้าสิบกว่าปี เพิ่งออกเดินทางไปพร้อมกับทหารองครักษ์จักรวรรดิ มิใช่เพื่อการพักผ่อนอย่างสุขสำราญ ณ ชายฝั่งอันอบอุ่น แต่เพื่อ relegatio (การกักบริเวณ)¹ ที่โทมิส² หมู่บ้านหนาวเหน็บ ณ ขอบสุดของจักรวรรดิ บนชายฝั่งอันไม่เป็นมิตรของทะเลดำ³

ปริศนาแห่งความเสื่อมพระทัย

อะไรคือสาเหตุของ relegatio นี้ที่ไม่ผ่านการพิพากษา โดยพระประสงค์ของออกัสตัสเพียงผู้เดียว และเหตุผลใดที่ทำให้จักรพรรดิองค์นี้พรากกรุงโรมและราชสำนักจากกวีผู้ยิ่งใหญ่เช่นนี้ เพื่อกักขังเขาไว้ท่ามกลางชาวเกเต? นี่คือสิ่งที่ไม่มีใครรู้และจะไม่มีวันรู้ตลอดกาล โอวิดกล่าวถึง carmen et error (บทกวีและความผิดพลาด) พึมพำอย่างลึกลับว่า:

«อา! เหตุใดข้าจึงได้เห็นสิ่งที่ไม่ควรเห็น? เหตุใดดวงตาของข้าจึงกลายเป็นผู้มีความผิด? เหตุใดในที่สุด ด้วยความไม่รอบคอบ ข้าจึงได้รู้ในสิ่งที่ไม่ควรรู้?»

โอวิด. Les Élégies d’Ovide pendant son exil [t. I, Élégies des Tristes] (บทโศกาลัยของโอวิดระหว่างการเนรเทศ [เล่ม 1 โศกาลัยแห่งความเศร้า]), แปลจากภาษาละตินโดย Jean Marin de Kervillars. ปารีส: d’Houry fils, 1723.

หาก ศิลปะแห่งความรัก ที่ตีพิมพ์เมื่อสิบปีก่อนหน้า เป็น carmen หรือข้ออ้างอย่างเป็นทางการ error หรือความผิดที่แท้จริงยังคงเป็นปริศนาที่ถูกผนึกไว้ในหลุมศพของกวี:

«อาชญากรรมของโอวิดนั้นไม่ต้องสงสัยเลยว่าคือการได้เห็นบางสิ่งที่น่าอับอายในครอบครัวของอ็อกตาฟ […] บรรดานักปราชญ์ยังไม่ได้ตัดสินว่าเขาได้เห็นออกัสตัสกับเด็กชาย […]; หรือว่าเขาได้เห็นม้าศึกบางคนอยู่ในอ้อมแขนของจักรพรรดินีลิเวีย ซึ่งออกัสตัสได้อภิเษกสมรสขณะที่นางตั้งครรภ์กับชายอื่น; หรือว่าเขาได้เห็นจักรพรรดิออกัสตัสยุ่งอยู่กับธิดาหรือหลานสาวของตน; หรือในที่สุดว่าเขาได้เห็นจักรพรรดิออกัสตัสกระทำสิ่งที่เลวร้ายกว่านั้น torva tuentibus hircis [ภายใต้สายตาดุร้ายของแพะ].»

วอลแตร์. Œuvres complètes de Voltaire, vol. 45B, […] D’Ovide, de Socrate […] (ผลงานสมบูรณ์ของวอลแตร์ เล่ม 45B […] ว่าด้วยโอวิด โสกราตีส […]). อ็อกซ์ฟอร์ด: Voltaire Foundation, 2010.

ดังนั้น ให้เราลืมสมมติฐานมากมายและแปลกประหลาดของผู้ที่ต้องการไขความลับสองพันปีไม่ว่าจะด้วยราคาใดก็ตาม เพียงพอที่จะรู้ว่า ในความทุกข์ทรมานของการเนรเทศ ในเสียงสะอื้นของความโดดเดี่ยว โอวิดไม่พบทรัพยากรอื่นใดนอกจากบทกวีของเขา และเขาใช้มันทั้งหมดเพื่อเอาใจจักรพรรดิที่เขาได้สร้างความขุ่นเคือง «บางครั้งเทพเจ้าก็ยอมอ่อนข้อ» เขาบอกกับตนเอง จากนี้จึงถือกำเนิด ความเศร้า (Tristia)⁴ และ ปอนติก (Epistulæ ex Ponto)⁵

บันทึกแห่งฤดูหนาวนิรันดร์: โศกนาฏกรรมแห่งโทมิส

บทโศกาลัยของโอวิดระหว่างการเนรเทศเป็นบันทึกของชายผู้หลงทางไกลจากครอบครัว ไกลจากอารยธรรมที่ครั้งหนึ่งเขาเคยเป็นตัวแทนอันน่ารัก; เป็นการคร่ำครวญยาวนานที่ส่งถึงภรรยา มิตรสหายที่ยังอยู่ในกรุงโรม และอำนาจที่ไร้ความปรานีซึ่งเขารอคอยความเมตตาอย่างไร้ผล โทมิสปรากฏในลักษณะของ «ดินแดนที่เต็มไปด้วยความขมขื่น» ที่ถูกกระหน่ำด้วยลมและลูกเห็บของฤดูหนาวนิรันดร์อยู่เสมอ และที่ซึ่งแม้แต่ไวน์ «แข็งตัวด้วยความหนาว» ก็กลายเป็นน้ำแข็งที่ต้องตัดด้วยขวาน กวีรู้สึกว่าตนเป็นคนแปลกหน้าโดยสิ้นเชิง; เป็นนักโทษที่ค่อยๆ ลืมการพูดภาษาละตินท่ามกลางถ้อยคำป่าเถื่อนและเสียงร้องอันน่าสะพรึงกลัวของชาวเกเต:

«พวกเขาสนทนากันด้วยภาษาที่เป็นสามัญแก่พวกเขา; แต่ข้าไม่สามารถทำให้ตนเองเป็นที่เข้าใจได้นอกจากด้วยท่าทางและสัญญาณ; ข้าถูกมองว่าเป็นคนป่าเถื่อนที่นี่ และชาวเกเตที่หยาบคายเหล่านี้หัวเราะเยาะคำละติน.»

โอวิด. Les Élégies d’Ovide pendant son exil [t. I, Élégies des Tristes] (บทโศกาลัยของโอวิดระหว่างการเนรเทศ [เล่ม 1 โศกาลัยแห่งความเศร้า]), แปลจากภาษาละตินโดย Jean Marin de Kervillars. ปารีส: d’Houry fils, 1723.

เผชิญหน้ากับความยากลำบาก

โอวิดหาความกล้าหาญที่จำเป็นเพื่อทนต่อความยากลำบากอันโหดร้ายนี้จากที่ใด? จากการเขียน:

«[หากท่าน] ถามข้าว่าข้าทำอะไรที่นี่ ข้าจะบอกว่าข้ายุ่งอยู่กับการศึกษาที่ดูเหมือนไม่ค่อยมีประโยชน์ แต่กระนั้นก็มีประโยชน์สำหรับข้า; และแม้ว่ามันจะใช้เพียงเพื่อทำให้ข้าลืมความทุกข์ ก็จะไม่ใช่ข้อได้เปรียบเพียงเล็กน้อย: โชคดีเหลือเกินหากในการเพาะปลูกทุ่งนาอันแห้งแล้งนี้ ข้าจะได้เก็บเกี่ยวผลบางอย่าง.»

โอวิด. Les Élégies d’Ovide pendant son exil, t. II, Élégies pontiques (บทโศกาลัยของโอวิดระหว่างการเนรเทศ เล่ม 2 โศกาลัยปอนติก), แปลจากภาษาละตินโดย Jean Marin de Kervillars. ปารีส: d’Houry, 1726.

นอกจากนี้ อดีตสุภาพบุรุษผู้ทันสมัยชาวโรมันไม่ได้หายไปโดยสิ้นเชิง: ความสง่างาม ลักษณะที่ประณีต การเปรียบเทียบที่ชาญฉลาดมากกว่าแน่นหนายังคงอยู่ บางครั้งถึงขั้นเกินเลย ควินทิลเลียนตัดสินแล้วว่าเขาหมกมุ่นกับความทุกข์ของตัวเองน้อยกว่า amator ingenii sui (ผู้หลงรักอัจฉริยภาพของตนเอง) ตามคำกล่าวของเซเนกาผู้บิดา โอวิดรู้จัก «สิ่งที่เกินเลยในบทกวีของเขา» แต่ยอมรับมัน: «เขากล่าวว่าบางครั้งใบหน้าก็ดูงดงามยิ่งขึ้นด้วยไฝเม็ดหนึ่ง» ความคงเส้นคงวาในการให้รูปแบบแก่ความคิดของเขา «ไฝ» บางอย่าง ตามแบบฉบับฝรั่งเศส — «อาจกล่าวได้เกือบว่าเขาเกิดท่ามกลางพวกเรา» ผู้แปล Jean Marin de Kervillars ตั้งข้อสังเกต — เป็นเครื่องหมายสุดท้ายของบุคลิกภาพของเขา การปฏิเสธอย่างเปิดเผยที่จะปล่อยให้การอยู่ห่างไกลจากเมืองหลวงทำลายศิลปิน และหลังจากได้บรรยายการอยู่ห่างไกลนี้ว่าเป็นความตายชนิดหนึ่งอยู่บ่อยครั้ง ในที่สุดเขาก็พบกรุงโรม ณ ริมฝั่งทะเลดำ สรุปว่า: «ดินแดนที่โชคชะตาวางข้าไว้ต้องเป็นกรุงโรมสำหรับข้า มิวส์ผู้อาภัพของข้าพอใจกับเวทีนี้ […]: นี่คือพระประสงค์ของเทพเจ้าผู้ทรงอำนาจ.»⁶

อ่านเพิ่มเติม

37 min

บอกสิ่งที่บอกไม่ได้ : ฮิโรชิมะ : ดอกไม้แห่งฤดูร้อน ของฮาระ ทามิกิ

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

มีเหตุการณ์บางอย่างในประวัติศาสตร์มนุษย์ที่ดูเหมือนจะเป็นขีดจำกัดของสิ่งที่ภาษาสามารถแสดงออกได้ หลุมอเวจีเปิดออก และคำพูดที่ดูไร้ค่าดูเหมือนจะถอยหนีต่อหน้าความน่าสะพรึงกลัว ฮิโรชิมะคือหนึ่งในหลุมอเวจีเหล่านี้ กระนั้น เมื่อเผชิญหน้ากับสิ่งที่บอกเล่าไม่ได้ บางคนรู้สึกถึงหน้าที่อันเร่งด่วนที่จะต้องเป็นพยาน ไม่ใช่เพื่ออธิบาย แต่เพื่อไม่ให้ความเงียบมาทำให้การทำลายล้างสมบูรณ์ ในแถวหน้าของผู้เฝ้าระวังเหล่านี้คือฮาระ ทามิกิ (1905-1951) ผู้รอดชีวิต ผู้ซึ่งเรื่องเล่าที่รวบรวมภายใต้ชื่อ ฮิโรชิมะ : ดอกไม้แห่งฤดูร้อน ถือเป็นหนึ่งในผลงานก่อตั้งของสิ่งที่นักวิจารณ์เรียกว่า « วรรณกรรมระเบิดปรมาณู » (genbaku bungaku)¹ ไตรภาคของ « โลกที่ไม่หยุดลุกไหม้ »² ผลงานนี้ — ประกอบด้วย บทนำสู่การทำลายล้าง (Kaimetsu no jokyoku) ดอกไม้แห่งฤดูร้อน (Natsu no hana) และ ซากปรักหักพัง (Haikyo kara) — บอกเล่าในสามช่วงเวลา ก่อน ระหว่าง และหลัง

การเขียนแห่งการระเบิด

สำหรับกาลา มาเรีย ฟอลลาโก รูปแบบการเขียนของฮาระไม่ใช่การเขียนที่ควบคุมได้ : มันคือ « การลงไปสู่จิตใจที่เปราะบางของชายผู้สิ้นหวัง » ที่เผชิญหน้ากับภูมิทัศน์ที่ถูกทำลายอย่างน่าสะพรึงกลัว แทบจำไม่ได้ ที่ซึ่งเขารู้สึกว่าเป็นไปไม่ได้ที่จะหาร่องรอยของชีวิตเขาเหมือนที่เคยเป็นเมื่อไม่กี่ชั่วขณะก่อนหน้า การเขียนที่แตกกระจายของเขา ที่จุ่มผู้อ่านลงในความวิตกกังวลและความสับสน มีฉากหลังเป็นฮิโรชิมะที่ถูกฉีกเป็นชิ้นๆ « หายไปโดยไม่ทิ้งร่องรอย — นอกจากชั้นแบนๆ ของซากปรักหักพัง เถ้าถ่าน สิ่งของที่บิดเบี้ยว แตกหัก ถูกกัดกร่อน » ตามคำพูดของโรเบิร์ต กีแยง ชาวฝรั่งเศสคนแรกที่ไปถึงที่เกิดเหตุ บนผืนผ้าใบแห่งความหายนะนี้ ฮาระฉายภาพบ้างเป็นเศษชิ้นส่วนของชีวิตที่ถูกขัดจังหวะ บ้างเป็นชิ้นส่วนของความทรงจำที่มาเติมเต็มช่องว่างของความเป็นจริงที่ถูกฉีกขาด

การรื้อโครงสร้างนี้ถึงจุดสุดยอดในการแทรกบทกวี ที่ซึ่งฮาระหันไปใช้รูปแบบพิเศษของภาษาญี่ปุ่น — คาตากานะที่ปกติสงวนไว้สำหรับคำต่างประเทศ — ราวกับว่าภาษาที่ใช้ทั่วไปกลายเป็นสิ่งที่ไร้ความสามารถ :

« เศษซากระยิบระยับ
/ ทอดยาวเป็นภูมิทัศน์กว้างใหญ่
เถ้าถ่านสว่าง
ร่างที่ถูกเผาเหล่านี้ที่เนื้อหนังเปิดเปื้อนคือใคร ?
จังหวะประหลาดของร่างมนุษย์ที่ตายแล้ว
ทั้งหมดนี้เคยมีอยู่หรือ ?
ทั้งหมดนี้เป็นไปได้หรือที่จะมีอยู่ ?
ชั่วขณะหนึ่งและเหลือโลกที่ถูกถลอกหนัง »

Hara, Tamiki, Hiroshima : fleurs d’été : récits (ฮิโรชิมะ : ดอกไม้แห่งฤดูร้อน : เรื่องเล่า), แปลจากภาษาญี่ปุ่นโดย Brigitte Allioux, Karine Chesneau และ Rose-Marie Makino-Fayolle, Arles : Actes Sud, coll. « Babel », 2007.

ในขณะที่ฮาระ อยู่ภายในเตาเผา ต้องทนกับภาพอันน่าสะพรึงกลัวนี้ ปัญญาชนที่ตกตะลึง ณ อีกฟากหนึ่งของโลก พยายามทำความเข้าใจเหตุการณ์ วันที่ 8 สิงหาคม 1945 อัลแบร์ กามูเขียนใน Combat ว่า : « อารยธรรมเชิงกลไกเพิ่งบรรลุถึงระดับสุดท้ายของความป่าเถื่อน จะต้องเลือกในอนาคตอันใกล้หรือไกลระหว่างการฆ่าตัวตายหมู่หรือการใช้ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์อย่างชาญฉลาด ในระหว่างนี้ อนุญาตให้คิดได้ว่ามีความไม่เหมาะสมบางอย่างในการเฉลิมฉลองการค้นพบที่นำตัวเองไปรับใช้พลังแห่งการทำลายล้างที่น่าสะพรึงกลัวที่สุดที่มนุษย์เคยแสดงออกมา »³ ฮาระไม่ได้ปรัชญา เขาแสดงให้เห็น และสิ่งที่เขาแสดงคือ « พลังแห่งการทำลายล้าง » ที่ปักเหมือนใบมีดในเนื้อหนังของมนุษย์

ดอกไม้สองสามดอกบนสุสานที่กว้างใหญ่ที่สุด

เรื่องเล่าหลัก ดอกไม้แห่งฤดูร้อน เปิดด้วยการไว้อาลัยส่วนตัว : « ฉันออกไปในเมืองและซื้อดอกไม้ เพราะฉันตัดสินใจที่จะไปเยี่ยมหลุมศพของภรรยา » สำหรับฮาระ วันสิ้นโลกได้เริ่มต้นแล้วเมื่อหนึ่งปีก่อน เขาสูญเสียภรรยา ซาดาเอะ — คนที่เขารักที่สุดในหัวใจ — และพร้อมกับเธอ ความสุขที่บริสุทธิ์ที่สุดของชีวิตนี้ หายนะวันที่ 6 สิงหาคม 1945 จึงไม่ใช่การแตกหักที่โผล่มาจากความว่างเปล่า แต่เป็นการขยายอย่างน่าสะพรึงกลัวของโศกนาฏกรรมส่วนตัว ที่ผสมผสานกับโศกนาฏกรรมร่วมของเหยื่อระเบิดปรมาณูและในที่สุดกลายเป็นเหตุผลของการมีอยู่อย่างขัดแย้ง ความเร่งด่วนที่จะต้องพูด « “ฉันต้องเขียนทั้งหมดนี้ไว้” ฉันบอกกับตัวเอง » ให้ความกล้าหาญที่จะมีชีวิตต่อไปอีกสองสามปี การเขียนของเขาไม่ใช่เพียงบทคร่ำครวญท่ามกลางซากปรักหักพัง มันกลายเป็นอนุสรณ์แห่งฮิโรชิมะ ดอกไม้สองสามดอกที่วางไว้ชั่วนิรันดร์บนสุสานที่กว้างใหญ่ที่สุด เป็นการต่อต้านความเงียบด้วย ไม่ว่าจะถูกกำหนดโดยการเซ็นเซอร์ของกองกำลังยึดครองอเมริกัน⁴ หรือเกิดจากการเลือกปฏิบัติต่อ « ผู้ถูกปรมาณู » (hibakusha) ที่รอยแผลเป็นก่อให้เกิดความกลัวและการปฏิเสธ

ความเงียบของคนตาย ความเงียบของพระเจ้า

แต่ภารกิจที่ทำให้เขามีชีวิตอยู่นี้ในที่สุดก็บดขยี้เขา ในปี 1951 เขาเขียนคำอำลา หลอนด้วยภาพฮิโรชิมะใหม่กับการปะทุของสงครามเกาหลี : « ถึงเวลาแล้วที่ฉันจะหายไปในสิ่งที่มองไม่เห็น ในนิรันดร์ที่อยู่เหนือขึ้นไป » ไม่นานหลังจากนั้น เขากระโดดให้รถไฟชน การกระทำสุดท้ายของเขา ดังที่โออเอะ เคนซาบูโร ผู้ได้รับรางวัลโนเบลจะเขียน เป็นเสียงร้องประท้วงครั้งสุดท้าย « ต่อความโง่เขลาอันมืดบอดของเผ่าพันธุ์มนุษย์ »

เมื่อเสียงของพยานเงียบลง ความทรงจำหลบซ่อนในวัตถุที่อาชญากรรมทิ้งไว้เบื้องหลัง หลายทศวรรษต่อมา บาทหลวงมิเชล กัวส์ต้องเผชิญหน้ากับความทรงจำทางวัตถุนี้ระหว่างการเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ระเบิดปรมาณู เขาถูกกระทบด้วยภาพของ « นาฬิกาแขวน นาฬิกาลูกตุ้ม นาฬิกาปลุก » เข็มของพวกมันหยุดนิ่งตลอดกาลที่ 8:15 น. : « เวลาถูกระงับ » ภาพที่น่าประทับใจนี้อาจเป็นอุปมาที่เหมาะสมที่สุดของความพยายามของฮาระที่จะตกผลึกช่วงเวลาแห่งชะตากรรม ภาพเดียวกันนี้เองที่เป็นแรงบันดาลใจให้กัวส์ประพันธ์บทกวีสั้นๆ ที่สอดคล้องอย่างสมบูรณ์กับ ฮิโรชิมะ : ดอกไม้แห่งฤดูร้อน :

« ประชาชนที่ถูกขัดจังหวะ ถูกลบ
/ ฝุ่น
/ เงา
/ ราตรี
/ ความว่างเปล่า
ความเงียบของคนตาย
ความเงียบของพระเจ้า

ทำไมพวกท่านถึงนิ่งเงียบ คนตายเอ๋ย ? ฉันอยากได้ยินเสียงของท่าน !
จงร้อง !
จงกรีดร้อง !
บอกเราว่ามันไม่ยุติธรรม !
บอกเราว่าเราบ้า ! […]
มันมืดมิดเหนือฮิโรชิมะ »

Quoist, Michel, À cœur ouvert (ด้วยหัวใจเปิด), Paris : Les Éditions ouvrières, 1981.

อ่านเพิ่มเติม

9 min

รุ่งอรุณแห่งญี่ปุ่นยุคกลางในมหากาพย์ของมัน

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

ยุคเฮอันอันสงบสุข (794-1185) จบลงท่ามกลางเปลวเพลิงแห่งสงคราม หลังจากการต่อสู้อันดุเดือดอย่างที่หาได้ยาก สองตระกูลคู่แข่ง คือตระกูลไทระและตระกูลมินะโมะโตะ ได้ขับไล่ขุนนางในราชสำนักซึ่งไม่มีกองทัพหรือตำรวจที่เพียงพอออกไปทีละตระกูล และทำให้เกิดการถือกำเนิดของระบอบศักดินา ยุคกลางของญี่ปุ่นจึงเริ่มต้นขึ้น ช่วงเวลาแห่งการพลิกผันนี้รุนแรงมากจนกระทั่ง “ต้องไปค้นหาในยุคกลางของเยอรมนีจึงจะพบความสับสนวุ่นวายที่คล้ายคลึงกัน” ความประณีตงดงามของวรรณกรรมสตรีแห่งยุคเฮอันได้ถูกแทนที่ด้วยเรื่องเล่าอันห้าวหาญ เต็มไปด้วย “การลอบสังหาร” “กลอุบาย” “วีรกรรมอันน่าอัศจรรย์” และ “การแก้แค้นที่วางแผนมายาวนาน” – “แหล่งที่มาของความอึดอัดและความสับสนสำหรับนักประวัติศาสตร์”

พระสวดในมือและดาบที่เอว

จากความวุ่นวายนี้ได้ก่อเกิด “บันทึกนักรบ” (gunki monogatari) ซึ่งตั้งอยู่ที่จุดบรรจบของพงศาวดารประวัติศาสตร์ มหากาพย์แห่งชาติ และการทำสมาธิทางพุทธศาสนาอันลึกซึ้ง หน้าที่ของมันไม่ใช่ด้านวรรณกรรมตามความหมายที่เราเข้าใจ แต่เป็นด้านความทรงจำและจิตวิญญาณ: สิ่งสำคัญคือ “การปลอบประโลมวิญญาณของนักรบที่ล้มตายในการต่อสู้” และสำหรับผู้รอดชีวิต “การแสวงหาความหมายของเหตุการณ์อันวุ่นวายที่ทำให้ระเบียบเก่าสิ้นสุดลง” หน้าที่นี้ตกเป็นของ “พระนักดีดพิณบิวะ” (biwa hōshi หรือ biwa bōzu) กวีนักร้องที่มักจะตาบอด คล้ายกับนักกวีเร่ร่อนในอดีตของเรา พวกเขาเดินทางไปทั่วแผ่นดิน ขับขานวีรกรรมในอดีตด้วยน้ำเสียงราวกับร้องเพลง ห่มคลุมด้วยจีวรพระ อาจเพื่อให้ตนเองอยู่ภายใต้การคุ้มครองของวัดและสำนักสงฆ์ พวกเขาบรรเลงประกอบด้วยพิณสี่สาย คือ บิวะ¹ ซึ่งเสียงประสานช่วยเน้นความเศร้าโศกของเรื่องเล่า

ในใจกลางของละครที่ศิลปินเหล่านี้ถ่ายทอดจากอาจารย์สู่ศิษย์ มีไตรภาคพื้นฐานที่บอกเล่าการต่อสู้ฆ่าฟันกันเองซึ่งทำให้หมู่เกาะก้าวเข้าสู่ยุคใหม่: เรื่องเล่าแห่งโฮเง็น² เรื่องเล่าแห่งเฮจิ³ และที่มีชื่อเสียงที่สุด เรื่องเล่าแห่งเฮเกะ⁴ สองเรื่องแรกแม้อาจดูธรรมดาในการบรรยายว่าตระกูลไทระและมินะโมะโตะค่อยๆ แทรกซึมเข้าสู่อำนาจทางทหารจนได้อิทธิพลเด็ดขาดในกิจการราชสำนักอย่างไร แต่ก็ได้เตรียมละครที่จะมาถึงและมี “ความรู้สึกต่อความไม่จีรัง” (mono no aware) ซึ่งจะพบการแสดงออกที่สมบูรณ์ที่สุดใน เรื่องเล่าแห่งเฮเกะ:

“โลกที่เราอาศัยอยู่
มีการดำรงอยู่เพียงเท่า
กับแสงจันทร์
ที่สะท้อนในน้ำ
ที่ตักด้วยอุ้งมือ”

Le Dit de Hōgen; Le Dit de Heiji (เรื่องเล่าแห่งโฮเง็น; เรื่องเล่าแห่งเฮจิ), แปลจากภาษาญี่ปุ่นโดย René Sieffert, ปารีส: Publications orientalistes de France, 1976; พิมพ์ซ้ำ Lagrasse: Verdier, coll. “Verdier poche”, 2007.

ความไม่จีรังในฐานะชะตากรรม

เรื่องเล่าแห่งเฮเกะ เป็นผลงานขนาดใหญ่ เป็น อีเนียด ที่แท้จริงของการต่อสู้ภายในและสงครามอันดุเดือดที่ฉีกทั้งสองตระกูล จุดสุดยอดคือการต่อสู้ที่ดัน-โนะ-อุระ (25 เมษายน 1185) แต่กลับแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากประเพณีตะวันตก แทนที่จะเปิดด้วย arma virumque (อาวุธและมนุษย์) อย่างเวอร์จิล พงศาวดารญี่ปุ่นกลับเตือนถึง “ความไม่จีรังของทุกสิ่ง” ตั้งแต่บรรทัดแรก: “ผู้หยิ่งผยองย่อมไม่ยั่งยืน ดุจดังความฝันในคืนฤดูใบไม้ผลิ” ตัวละครทั้งผู้ยิ่งใหญ่และผู้ต่ำต้อย ต่างถูกพัดพาไปด้วยกระแสน้ำวนเดียวกัน แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ตามคำกล่าวของบอสซูเอต์:

“เวลาจะมาถึงเมื่อชายผู้นี้ที่ดูยิ่งใหญ่ในสายตาท่านจะไม่มีอีกต่อไป เมื่อเขาจะเป็นเหมือนเด็กที่ยังไม่เกิด เมื่อเขาจะไม่เป็นอะไรเลย […] ข้ามาเพียงเพื่อเติมจำนวน แต่ก็ไม่มีใครต้องการข้า; […] เมื่อข้ามองอย่างใกล้ชิด ดูเหมือนว่าเป็นความฝันที่เห็นตัวเองอยู่ที่นี่ และทุกสิ่งที่ข้าเห็นเป็นเพียงภาพลวงตาอันไร้สาระ: Præterit enim figura hujus mundi (เพราะมันผ่านไป โลกนี้ตามที่เราเห็น)⁵”

Bossuet, Jacques Bénigne, Œuvres complètes (ผลงานรวม), เล่ม IV, ปารีส: Lefèvre; Firmin Didot frères, 1836.

ดังนั้น เรื่องเล่าแห่งเฮเกะ จึงคล้ายกับการเทศนาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งความผันผวนทั้งหมดในชีวิตของวีรบุรุษใช้เพื่อแสดงให้เห็นกฎแห่งความไม่จีรัง (mujō) และความไร้สาระของเกียรติยศของมนุษย์ กรณีของไทระ โนะ ทาดาโนริ (1144-1184) เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนในเรื่องนี้ เมื่อถูกศัตรูจู่โจม เขาเอาชนะคู่ต่อสู้ได้ แต่ข้ารับใช้คนหนึ่งของฝ่ายตรงข้ามเข้ามาขวางและฟันแขนขวาของเขาขาดที่ข้อศอก รู้ว่าจุดจบมาถึงแล้ว ทาดาโนริหันไปทางตะวันตกและกล่าวนามพระพุทธด้วยเสียงหนักแน่นถึงสิบครั้งก่อนจะถูกตัดศีรษะ ติดกับกระบอกลูกธนูของเขาพบบทกวีอำลานี้:

“ถูกพัดพาไปด้วยความมืด
ข้าจะพักใต้
กิ่งไม้
มีเพียงดอกไม้
จะต้อนรับข้าคืนนี้”

Hoffmann, Yoel, Poèmes d’adieu japonais: anthologie commentée de poèmes écrits au seuil de la mort (บทกวีอำลาของญี่ปุ่น: กวีนิพนธ์พร้อมคำอธิบายที่เขียนขณะใกล้ตาย), แปลจากภาษาอังกฤษโดย Agnès Rozenblum, Malakoff: A. Colin, 2023.

มรดกที่คลุมเครือ

อารมณ์ทางพุทธศาสนานี้ที่ซึมซาบแม้กระทั่งฉากที่นองเลือดที่สุด ก็ยังไม่เพียงพอที่จะยกระดับการบรรยายที่อาจดูช้า สม่ำเสมอ และซ้ำซากสำหรับจิตใจที่ถูกหล่อหลอมด้วยสุนทรียศาสตร์ตะวันตก เหมือนกับเสียงระฆังของวัดกิออน จังหวะของเรื่องเล่านั้นสม่ำเสมอ สม่ำเสมอเกินไป และค่อนข้างน่าเบื่อ ข้าเสียใจที่เรื่องเล่าอันมีชื่อเสียงเช่นนี้ไม่ได้พบกวีที่มีชื่อเสียงเท่าเทียมกันที่จะตรึงมันไว้ตลอดกาล ที่พวกมันขาดโฮเมอร์ที่จะให้ความหลากหลายและความยืดหยุ่นที่น่าชื่นชมตลอดกาล

ดังที่จอร์จ บูสเกต์กล่าวไว้ วีรบุรุษของโฮเมอร์มักมี “ความร่าเริงหรือความอ่อนแอแปลกๆ ที่ทำให้เราสัมผัสถึงความเป็นมนุษย์ของพวกเขา ขณะที่วีรบุรุษของไทระไม่เคยหยุดที่จะเป็นแบบแผนและเย็นชา” ในขณะที่นักเล่าเรื่องชาวกรีกผู้ไร้เดียงสามักปล่อยให้รอยยิ้มอันคลุมเครือและละเอียดอ่อนแทรกผ่านคำพูดเสมอ “นักขับลำนำชาวญี่ปุ่นไม่เคยละทิ้งน้ำเสียงมหากาพย์และท่าทางที่เคร่งขรึม” ที่ “ซึ่งการแสดงออกอย่างร่าเริงของนักกวีดังก้องราวกับแตรวง ที่นี่ได้ยินเพียงสำเนียงเศร้าโศกของชาวพุทธผู้ผิดหวัง: ’นักรบผู้กล้าหาญก็จบลงด้วยการล้มครืนไม่ต่างจากฝุ่นในสายลม’”

อ่านเพิ่มเติม

15 min

Mappemonde mettant en évidence le Vietnam.

คิม-วาน-เกี่ยว หรือจิตวิญญาณเวียดนามที่เปิดเผย

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

มีผลงานบางชิ้นที่หอบเอารสนิยมและแรงปรารถนาของทั้งชาติไว้ในตัวมันเอง “ตั้งแต่คนลากรถจนถึงขุนนางชั้นสูงสุด ตั้งแต่แม่ค้าหาบเร่จนถึงสุภาพสตรีผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก” ผลงานเหล่านี้ยังคงความเยาว์วัยอยู่ชั่วนิรันดร์และได้เห็นคนรุ่นใหม่ๆ ที่หลงใหลมาสักการะสืบต่อกันมา คิม-วาน-เกี่ยว¹ เป็นเช่นนั้น บทกวียาวกว่าสามพันบทที่แสดงให้เห็นจิตวิญญาณเวียดนามในความละเอียดอ่อน ความบริสุทธิ์ และการเสียสละทั้งหมด:

“ต้องกลั้นลมหายใจ ต้องเดินอย่างระมัดระวังจึงจะสามารถจับความงามของข้อความได้ [เพราะ] มันช่างงดงาม (dịu dàng) สวยงาม (thuỳ mị) ยิ่งใหญ่ (tráng lệ) อลังการ (huy hoàng)”

Durand, Maurice (บก.), Mélanges sur Nguyễn Du (บทความรวมเกี่ยวกับเหงียน ดู), ปารีส: École française d’Extrême-Orient, 1966.

ผู้แต่ง เหงียน ดู (Nguyễn Du, 1765-1820)² ทิ้งชื่อเสียงไว้ในฐานะชายผู้เศร้าโศกและเงียบขรึม ความนิ่งเงียบดื้อดึงของเขาทำให้ถูกจักรพรรดิตำหนิว่า: “ในการประชุม ท่านต้องพูดและให้ความเห็น เหตุใดจึงปิดตัวเองไว้ในความเงียบเช่นนี้และตอบแต่เพียงว่าใช่หรือไม่เท่านั้น?” เป็นขุนนางโดยไม่เต็มใจ หัวใจของเขาปรารถนาเพียงความสงบของภูเขาบ้านเกิด เขาถึงกับสาปแช่งพรสวรรค์ของตนเองที่ยกเขาขึ้นสู่ตำแหน่งสูงสุดแต่กลับพาเขาห่างจากตัวเอง จนต้องทำให้เป็นคติสอนใจตอนท้ายของผลงานชิ้นเอกของเขา: “ผู้ที่มีพรสวรรค์จงอย่าภูมิใจในพรสวรรค์ของตน! คำว่า ’ไต้’ [พรสวรรค์] สัมผัสกับคำว่า ’ไต’ [ความทุกข์]” เขาปฏิเสธการรักษาทั้งหมดระหว่างความเจ็บป่วยที่คร่าชีวิตเขา และเมื่อรู้ว่าร่างกายของเขาเย็นชา เขาต้อนรับข่าวนั้นด้วยการถอนหายใจด้วยความโล่งอก “ดี!” เขาพึมพำ และนั่นคือคำสุดท้ายของเขา

มหากาพย์แห่งความเจ็บปวด

บทกวีบอกเล่าชะตากรรมอันน่าเศร้าของเกี่ยว (Kiều) หญิงสาวที่มีความงามและพรสวรรค์เหนือใคร ขณะที่อนาคตอันสดใสดูเหมือนจะรอเธออยู่กับคิม (Kim) รักแรกของเธอ โชคชะตากลับมาเคาะประตู: เพื่อช่วยพ่อและพี่ชายจากข้อกล่าวหาอันไม่เป็นธรรม เธอต้องขายตัวเอง จากนั้นการเดินทางสิบห้าปีก็เริ่มต้นขึ้นสำหรับเธอ ในช่วงเวลานั้นเธอต้องเป็นทั้งคนรับใช้ นางบำเรอ และโสเภณี หนีจากความโชคร้ายหนึ่งเพื่อไปพบกับสิ่งที่เลวร้ายกว่า แต่กระนั้น เหมือนดอกบัวที่บานบนหนองน้ำ ท่ามกลางความต่ำช้านี้เอง เกี่ยวยังคงรักษา “กลิ่นหอมบริสุทธิ์แห่งความสูงส่งดั้งเดิมของเธอ” โดยมีความเชื่อมั่นที่ไม่หวั่นไหวนำทาง:

“[…] หากกรรมหนักถ่วงชะตาชีวิตของเรา จงอย่าตำหนิสวรรค์และอย่ากล่าวหาว่าไม่ยุติธรรม รากเหง้าของความดีอยู่ในตัวเราเอง”

Nguyễn, Du, Kim-Vân-Kiều (คิม-วาน-เกี่ยว), แปลจากภาษาเวียดนามโดย Xuân Phúc [Paul Schneider] และ Xuân Việt [Nghiêm Xuân Việt], ปารีส: Gallimard/UNESCO, 1961.

ระหว่างการแปลและการสร้างสรรค์

เหงียน ดูค้นพบนวนิยายที่จะเป็นแรงบันดาลใจให้เขาสร้างผลงานชิ้นเอกระหว่างการเดินทางไปเป็นทูตที่ประเทศจีน จากเรื่องเล่าที่อาจถูกมองว่าธรรมดา เขาสามารถสร้าง “บทกวีอมตะ / ที่บทกวีช่างหวานหอมจนทิ้งไว้บนริมฝีปาก / เมื่อขับขานแล้ว รสชาติของน้ำผึ้ง”³ อย่างไรก็ตาม สายสัมพันธ์กับจีนนี้กลายเป็นประเด็นขัดแย้งสำหรับความภาคภูมิใจของชาติที่กำลังเกิดขึ้น ในช่วงคึกคักของทศวรรษ 1920-1930 มันกลายเป็นอาวุธวิจารณ์ของพวกชาตินิยมที่ไม่ยอมผ่อนปรน โดยมีนักปราชญ์โหง ดึ๊ก เค (Ngô Đức Kế) เป็นกระบอกเสียง:

“Thanh tâm tài nhân [ต้นฉบับของ คิม-วาน-เกี่ยว] เป็นเพียงนวนิยายที่ถูกดูหมิ่นในจีน และตอนนี้เวียดนามยกย่องมันเป็นคัมภีร์ เป็นไบเบิล นี่เป็นการทำให้ตัวเองอับอายอย่างยิ่ง”

Phạm, Thị Ngoạn, Introduction au Nam-Phong, 1917-1934 (บทนำสู่นาม-ฟง, 1917-1934), ไซง่อน: Société des études indochinoises, 1973.

แท้จริงแล้ว นอกเหนือจากตอนที่ยืมมาหรือลามกอนาจาร คิม-วาน-เกี่ยว เป็นเสียงสะท้อนของความอยุติธรรมที่ประชาชนเวียดนามต้องเผชิญ “เพลงของชาวบ้านสอนฉันให้พูดภาษาของปอกระเจาและหม่อน / เสียงร้องไห้และสะอื้นในชนบทบอกถึงสงครามและความตาย” เหงียน ดูเขียนไว้ในบทกวีอื่น⁴ ตลอดทั้งมหากาพย์ปรากฏความอ่อนไหวที่สั่นสะเทือน บ่อยครั้งแสนเจ็บปวด ของกวีที่หัวใจสั่นสะเทือนไปกับความทุกข์ที่คุกรุ่นอย่างคลุมเครือในมวลชนผู้ต่ำต้อย ดังที่ปรากฏในตอนนี้:

“ต้นกกบีบยอดเรียบเสมอกันตามลมหายใจแหบแห้งของสายลมเหนือ ความเศร้าทั้งหมดของท้องฟ้าฤดูใบไม้ร่วงดูเหมือนถูกสงวนไว้สำหรับคนเดียว [เกี่ยว] ตลอดการเดินทางยามค่ำคืน เมื่อแสงสว่างตกลงมาจากท้องฟ้าอันสูงลิบและระยะไกลหายไปในมหาสมุทรแห่งหมอก ดวงจันทร์ที่เธอเห็นทำให้เธออับอายต่อคำสาบานต่อหน้าแม่น้ำและภูเขา”

Nguyễn, Du, Kim-Vân-Kiều (คิม-วาน-เกี่ยว), แปลจากภาษาเวียดนามโดย Xuân Phúc [Paul Schneider] และ Xuân Việt [Nghiêm Xuân Việt], ปารีส: Gallimard/UNESCO, 1961.

กระจกสำหรับประชาชน

โชคชะตาของ คิม-วาน-เกี่ยว ยิ่งใหญ่จนมันได้ออกจากขอบเขตของวรรณกรรมมาเป็นกระจกที่ชาวเวียดนามทุกคนมองเห็นตัวเอง เพลงพื้นบ้านได้ยกย่องการอ่านมันเป็นศิลปะการใช้ชีวิตอย่างแท้จริง แยกไม่ออกจากความสุขของนักปราชญ์: “เพื่อเป็นลูกผู้ชาย ต้องรู้จักเล่น ’โต๊ะต้อม’⁵ ดื่มชายูนนาน และท่อง เกี่ยว” (Làm trai biết đánh tổ tôm, uống trà Mạn hảo, ngâm nôm Thúy Kiều) แม้แต่ความเชื่อโชคลางก็ยึดมัน ทำให้หนังสือเป็นคำทำนาย: ในช่วงเวลาแห่งความไม่แน่นอน ไม่ใช่เรื่องแปลกที่จะเปิดมันแบบสุ่มเพื่อค้นหาคำตอบจากโชคชะตาในบทกวีที่ปรากฏ ดังนั้น จากห้องทำงานของนักปราชญ์ไปจนถึงบ้านที่ต่ำต้อยที่สุด บทกวีนี้จึงกลายเป็นสิ่งขาดไม่ได้ นักปราชญ์ฟัม กวินห์ (Phạm Quỳnh) เป็นผู้ให้สูตรที่ยังคงมีชื่อเสียงซึ่งสรุปความรู้สึกนี้:

“เราต้องกลัวอะไร ต้องกังวลเรื่องอะไร? เกี่ยว ยังอยู่ ภาษาของเราก็ยังอยู่ ภาษาของเรายังอยู่ ประเทศของเราก็ยังคงอยู่”

Thái, Bình, “De quelques aspects philosophiques et religieux du chef-d’œuvre de la littérature vietnamienne : le Kim-Vân-Kiều de Nguyễn Du” (แง่มุมปรัชญาและศาสนาบางประการของผลงานชิ้นเอกวรรณกรรมเวียดนาม: คิม-วาน-เกี่ยว ของเหงียน ดู), Message d’Extrême-Orient, ฉบับที่ 1, 1971, หน้า 25-38; ฉบับที่ 2, 1971, หน้า 85-97.

อ่านเพิ่มเติม

15 min

ในขอบแห่งความฝัน: ภูตผีปีศาจแห่งอุเอดะ อากินาริ

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

มักจะเป็นในขอบ ที่อัจฉริยภาพที่แปลกประหลาดที่สุดซ่อนตัวอยู่ บุตรของบิดาที่ไม่รู้จักและมารดาที่รู้จักดีเกินไป — โสเภณีแห่งย่านแสวงสุข — อุเอดะ อากินาริ (1734-1809)¹ พบมารดาของเขาเพียงครั้งเดียว เมื่อเขาเป็นผู้ใหญ่และเป็นนักเขียนที่มีชื่อเสียงแล้ว ได้รับการรับเลี้ยงโดยครอบครัวพ่อค้าในโอซาก้า ชีวิตของเขาถูกกำหนดด้วยความอับอายดั้งเดิมนี้ซึ่งศัตรูของเขาไม่ลังเลที่จะโจมตี: « ศัตรูของข้าพูดถึงข้า: เป็นลูกของโรงเตี๊ยม; ที่แย่กว่านั้น เป็นลูกหลานของแมงดาที่แก่เกินวัย! ซึ่งข้าตอบว่า: […] ไม่ว่าจะอย่างไร ข้าเป็นนายพลคนเดียวในภูเขาของข้า และข้าไม่รู้จักใครเทียบเท่า » นอกจากนี้ยังมีความพิการที่นิ้ว² ซึ่งห้ามไม่ให้เขาเขียนอักษรที่สมบูรณ์แบบ ผลักดันเขาอย่างขัดแย้ง เขาผู้เป็นชายหนุ่มที่ภาคภูมิใจและไม่เอนเอียงไปสู่การค้าขาย สู่การแสวงหาทางปัญญาและวรรณกรรมอย่างดุเดือด จากชีวิตที่ขรุขระนี้ จากความอ่อนไหวที่เปิดเผยนี้ ผลงานชิ้นเอกของเขาจะถือกำเนิด นั่นคือ นิทานแห่งฝนและจันทร์ (Ugetsu monogatari)³

แหล่งที่มาและความฝัน

ตีพิมพ์ในปี 1776 เรื่องเล่าแฟนตาซีทั้งเก้าเรื่องนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนในวรรณกรรมยุคเอโดะ อากินาริ แยกตัวจาก « เรื่องเล่าแห่งโลกที่ลอยน้ำ » ประเภทที่เบาบางที่นิยมในขณะนั้น เริ่มต้นรูปแบบของ โยมิฮง หรือ « หนังสืออ่าน » ที่มุ่งเป้าไปยังผู้อ่านที่มีการศึกษา ซึ่งเขามอบพื้นที่แห่งความฝันและการหลีกหนี ความเป็นต้นฉบับของแนวทางของเขาอยู่ที่การสังเคราะห์อย่างชำนาญระหว่างประเพณีการเล่าเรื่องของจีนและมรดกวรรณกรรมญี่ปุ่น แม้เขาจะดึงเอามาอย่างมากมายจากการรวบรวมนิทานแฟนตาซีของราชวงศ์หมิงและชิง เช่น นิทานเป่าเทียน (Jiandeng xinhua) เขาไม่เคยพอใจกับการแปลธรรมดาหรือการดัดแปลงที่ซื่อสัตย์ ทุกเรื่องเล่าถูกทำให้เป็นญี่ปุ่นโดยสมบูรณ์ ถูกย้ายไปยังกรอบประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ของชาติ และที่สำคัญที่สุด ถูกแปลงโฉมด้วยความเศร้าโศกที่เป็นเอกลักษณ์

กับแหล่งที่มาจากทวีป อากินาริผสมผสานด้วยศิลปะที่สมบูรณ์แบบกับการระลึกถึงวรรณกรรมคลาสสิกของประเทศของเขา อิทธิพลของละคร โน รู้สึกได้ทุกที่ ไม่เพียงแต่ในท่าทางและรูปลักษณ์ — วิญญาณแก้แค้น ผีของนักรบ คนรักที่สิ้นหวัง — แต่ยังในการประพันธ์ของนิทานเอง ซึ่งจัดการอย่างชาญฉลาดกับการแยกตัวจากโลกและความก้าวหน้าทางละครจนถึงการปรากฏของสิ่งเหนือธรรมชาติ เช่นเดียวกัน ร้อยแก้วที่สง่างามและอลังการ (กาบุน) เป็นการแสดงความเคารพอย่างสดใสต่อยุคทองของสมัยเฮอัน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อ เรื่องเล่าของเก็นจิ (Genji monogatari)

มนุษยชาติที่เป็นผี

สิ่งที่โดดเด่นใน นิทานแห่งฝนและจันทร์ คือโลกของวิญญาณไม่เคยถูกตัดขาดจากโลกของคนเป็นโดยสิ้นเชิง ผีของอากินาริไม่ใช่แค่ปีศาจธรรมดา แต่มีบุคลิกภาพที่ซับซ้อน มักจะร่ำรวยและเป็นต้นฉบับมากกว่ามนุษย์ที่พวกเขามาหลอกหลอน การปรากฏตัวของพวกเขาถูกกระตุ้นโดยความรู้สึกที่ทรงพลังอย่างมนุษย์: ความซื่อสัตย์จนถึงนอกเหนือความตาย ความรักที่ถูกทรยศ ความหึงหวงที่กลืนกิน หรือความเกลียดชังที่ไม่อาจดับได้ ผีมักเป็นเพียงการขยายของความหลงใหลที่ไม่สามารถสนองหรือสงบได้ในโลกมนุษย์ เสียงของมันที่มาจากหลุมศพ พูดกับเราด้วยความทันสมัยที่น่าประหลาดใจเกี่ยวกับตัวเราเอง

เช่นเดียวกับมิยางิ ภรรยาที่ถูกทอดทิ้งซึ่งใน บ้านในพงหญ้า รอการกลับมาของสามีเป็นเวลาเจ็ดปีที่ออกไปหาทรัพย์ ตายด้วยความเหนื่อยล้าและความเศร้า เธอปรากฏต่อเขาคืนสุดท้ายก่อนที่จะกลายเป็นเพียงเนินหลุมศพที่พบบทกวีอันแสนเศร้านี้:

« มันเป็นเช่นนั้น,
ข้ารู้แต่หัวใจของข้า
หลอกตัวเองด้วยภาพลวงตา:
ในโลกนี้ จนถึงวันนี้,
นั่นหรือคือชีวิตที่ข้าได้ใช้? »

Ueda, Akinari. Contes de pluie et de lune (นิทานแห่งฝนและจันทร์) (Ugetsu monogatari), แปลจากภาษาญี่ปุ่นโดย René Sieffert. ปารีส: Gallimard, คอลเลกชัน « Connaissance de l’Orient. Série japonaise », 1956.

แฟนตาซีในงานของอากินาริจึงไม่ใช่แค่กลไกของความน่ากลัว; มันเป็นกระจกขยายของความทุกข์ทรมานของจิตวิญญาณ ผีมาเตือนคนเป็นถึงความบกพร่องของพวกเขา ผลทางศีลธรรมของการกระทำของพวกเขา การแก้แค้นของภรรยาที่ถูกหลอกหรือความภักดีของเพื่อนที่ฆ่าตัวตายเพื่อรักษาสัญญาเป็นอุปมาเกี่ยวกับพลังของข้อผูกพันและโชคชะตาของความหลงใหล

ช่างแกะสลักความฝัน

สไตล์ของอากินาริคงเป็นสิ่งที่ทำให้ผลงานคงอยู่ตลอดกาล เขาผสมผสานความสูงส่งของภาษาคลาสสิกกับความรู้สึกของจังหวะที่สืบทอดมาจาก โน สร้างดนตรีที่เป็นเอกลักษณ์ที่สะกดผู้อ่าน ชื่อเรื่องเอง อุเก็ตสึ « ฝนและจันทร์ » แปลเมโลดีที่มีเสน่ห์นี้เป็นภาพ — ภาพแสงจันทร์ที่พร่ามัวในเสียงกระซิบของฝนละเอียด สร้างกรอบที่เหมาะสมสำหรับการแสดงออกของสิ่งเหนือธรรมชาติ โลกของผีที่พรมแดนระหว่างความฝันและความเป็นจริงเลือนลาง

ศิลปินอิสระ อากินาริใช้เวลาเกือบสิบปีขัดเกลาผลงานชิ้นเอกของเขา เป็นสัญญาณของความสำคัญที่เขาให้กับมัน ความเป็นอิสระทางปัญญาที่แสดงออกในการโต้เถียงอย่างรุนแรงกับนักวิชาการผู้ยิ่งใหญ่อีกคนในยุคของเขา โมโตโอริ โนรินางะ นักชาตินิยมก่อนถึงเวลา ในขณะที่คนหลังยกย่องตำนานบรรพบุรุษของญี่ปุ่นเป็น « ความจริงเดียว » อากินาริหัวเราะเยาะอุดมคตินี้โดยยืนยันว่า « ในทุกประเทศ จิตวิญญาณของชาติคือกลิ่นเหม็นของมัน » ดังนั้น บุตรชายของโสเภณีคนนี้สามารถ ด้วยพลังของศิลปะเพียงอย่างเดียว ยืนหยัดเป็นบุคคลสำคัญ « อนาธิปไตยที่สมบูรณ์แบบ »⁴ ที่โดยการเล่นกับข้อตกลง ได้ยกระดับนิทานแฟนตาซีไปสู่ระดับความประณีตที่ไม่มีใครเทียบได้ ความแปลกประหลาดของเขา ซึ่งต้องใช้ความกล้าหาญพิเศษในสังคมญี่ปุ่นที่ยกย่องความสอดคล้องเป็นคุณธรรมสูงสุด ไม่อาจไม่ทำให้มิชิมะ ยูกิโอหลงใหล ผู้ซึ่งสารภาพใน ญี่ปุ่นสมัยใหม่และจริยธรรมซามูไร (ฮากาคุเระ นิวมง) ว่าได้นำผลงานของอากินาริไปกับเขา « ระหว่างการทิ้งระเบิด » และชื่นชมเหนือสิ่งอื่นใดคือ « ความไม่ตรงกับยุคสมัยโดยเจตนา » ของเขา นิทานแห่งฝนและจันทร์ ไม่ใช่แค่การรวบรวมประเภท; แต่เป็นภาพที่ถูกสร้างใหม่ของการเล่าเรื่องแบบญี่ปุ่น ที่ความมหัศจรรย์และความน่าขนลุกแข่งขันกับบทกวีที่ละเอียดอ่อนที่สุด ทิ้งให้ผู้อ่านอยู่ภายใต้เสน่ห์ที่ยั่งยืนของความฝันที่แปลกประหลาดและงดงาม

อ่านเพิ่มเติม

8 min

Mappemonde mettant en évidence l’Iran et la France.

จากอิสฟาฮานสู่เมนิลมงตองต์: เส้นทางของอาลี แอร์ฟาน

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

ตะวันออกพร้อมกับความลึกลับและความทุกข์ทรมานได้หล่อเลี้ยงจินตนาการของชาวตะวันตกมาโดยตลอด แต่เรารู้อะไรจริงๆ เกี่ยวกับเปอร์เซียร่วมสมัย ดินแดนแห่งบทกวีที่กลายเป็นเวทีของการปฏิวัติที่พลิกโฉมระเบียบโลก? ผลงานของอาลี แอร์ฟาน นักเขียนและผู้สร้างภาพยนตร์¹ เกิดที่อิสฟาฮานในปี 1946 และถูกบังคับให้ลี้ภัยในฝรั่งเศสตั้งแต่ปี 1981 เปิดหน้าต่างสู่อิหร่านที่เต็มไปด้วยความขัดแย้งนี้ให้เราได้เห็น ผลงานของเขาที่เขียนด้วยภาษาฝรั่งเศสที่เขาทำให้เป็นของตัวเอง เป็นคำพยานที่เจ็บปวดและละเอียดอ่อนอย่างหาได้ยากเกี่ยวกับโศกนาฏกรรมของประชาชนและสภาพของผู้ลี้ภัย

การเขียนในฐานะการต่อต้าน

ในศิลปะการสำรวจจิตวิญญาณที่ถูกทรมานด้วยการปกครองแบบเผด็จการและความไร้เหตุผลของลัทธิคลั่งศาสนา หลายคนมองว่าอาลี แอร์ฟานเป็นทายาทที่สมควรของซาเดก เฮดายัต² ผู้ยิ่งใหญ่ งานเขียนของเขาที่ดิบและไม่ปรานี พาเราดำดิ่งสู่จักรวาลที่มืดมนและกดดัน เกือบจะคาฟคาเอสก์ - จักรวาลของสังคมที่ถูกปล่อยให้ตกอยู่ในความหวาดกลัวที่สร้างขึ้นโดย “ปรัชญาหลอนประสาทของอิหม่าม”: ไม่ว่าจะเป็นผู้หญิงที่ถูกข่มเหงใน Ma femme est une sainte (ภรรยาของฉันเป็นนักบุญ) ศิลปินที่ถูกกดขี่ใน Le Dernier Poète du monde (กวีคนสุดท้ายของโลก) หรือบุคคลที่ถูกสาปใน Les Damnées du paradis (ผู้ถูกสาปแห่งสวรรค์) ความตายที่ซึมซับในเรื่องเล่าเหล่านี้ไม่ใช่ความตายจากความรุนแรงเพียงอย่างเดียว แต่เป็นความตายจากรัฐเผด็จการที่สร้างมันขึ้น โครงสร้างที่ต้องการซีเมนต์จากร่างกายเพื่อสร้างตัวเอง ซีเมนต์เดียวกันนี้พบได้ใน Sans ombre (ไร้เงา) คำพยานอันทรงพลังเกี่ยวกับสงครามอิหร่าน-อิรัก “สุสานอันน่าสะพรึงกลัว” นี้ เปรียบได้กับการรบในสนามเพลาะของสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ที่ดื่มเลือดของผู้คนหลายแสนคน:

“มีอาสาสมัครที่คิดจะตาย ขุดดินเพื่อทำหลุมเหมือนหลุมศพ ที่พวกเขาเรียกว่า ’ห้องหอสำหรับคนรักของพระเจ้า’

แต่ไม่สำคัญว่าแต่ละคนจะให้ความหมายอะไรกับที่พักชั่วคราวของตน เขาต้องขุดหลุมในทิศทางของเมกกะ ไม่ใช่ตามศัตรูที่อยู่ข้างหน้า”

Erfan, Ali. Sans ombre (ไร้เงา), La Tour-d’Aigues: Éditions de l’Aube, coll. “Regards croisés”, 2017.

หากอาลี แอร์ฟานไม่มีความสุขในการเชื่อ นั่นคือข้อบกพร่องของเขา หรือมากกว่านั้นคือความทุกข์ของเขา แต่ความทุกข์นี้มีสาเหตุที่ร้ายแรงมาก ฉันหมายถึงอาชญากรรมที่เขาเห็นถูกกระทำในนามของศาสนาที่หลักคำสอนถูกบิดเบือนและเบี่ยงเบนจากความหมายที่แท้จริง ศรัทธากลายเป็นความบ้าคลั่ง:

“เขาเปิดแฟ้มหนาเล่มหนึ่งอย่างไม่รีบร้อน หยิบกระดาษแผ่นหนึ่งออกมา ตรวจดู และทันใดนั้นก็ร้องขึ้น:

— ขังผู้หญิงคนนี้ไว้ในกระสอบปอ และขว้างหินใส่เธอจนเธอตายเหมือนสุนัข […]

และเขาทำต่อไป ทำท่าเดิมซ้ำๆ โยนงานเขียนของผู้ที่เดินทางไปหาพระเจ้า หยิบอันอื่น […] เขาลุกขึ้นยืนบนโต๊ะทันที และตะโกนเหมือนคนบ้า:

— ให้พ่อบีบคอลูกชายด้วยมือของตัวเอง…”

Erfan, Ali. Le Dernier Poète du monde (กวีคนสุดท้ายของโลก), แปลจากภาษาเปอร์เซียโดยผู้เขียนและ Michèle Cristofari, La Tour-d’Aigues: Éditions de l’Aube, coll. “L’Aube poche”, 1990.

เกี่ยวกับการลี้ภัยและความทรงจำ

การลี้ภัยเป็นบาดแผลที่ไม่มีวันหายสนิท ใน Adieu Ménilmontant (ลาก่อนเมนิลมงตองต์) อาลี แอร์ฟานละทิ้งเปอร์เซียบ้านเกิดชั่วคราวเพื่อพูดถึงฝรั่งเศส ดินแดนที่ให้ที่พักพิงแก่เขา นวนิยายเป็นการยกย่องถนนเมนิลมงตองต์ ย่านนานาชาติของปารีสที่เขาอาศัยและประกอบอาชีพช่างภาพ เป็นบันทึกที่อ่อนโยนและบางครั้งโหดร้ายเกี่ยวกับชีวิตของ “ผู้หลงทางของโลก” คนจรจัดแห่งชีวิตเหล่านั้นที่เหมือนเขา มาตกหล่นอยู่ในที่หลบภัยนี้ อย่างไรก็ตาม แม้ในฝรั่งเศส อิหร่านก็ไม่เคยอยู่ไกล กลิ่น เสียง ใบหน้า ทุกอย่างทำให้นึกถึงตะวันออกที่สูญเสียไป ความทรงจำที่เพื่อต่อสู้กับการลืม คัดเลือกลักษณะที่โดดเด่นที่สุดจากอดีต

ทุกครั้งที่เขาเริ่มเขียน อาลี แอร์ฟานแสวงหาเวลาแห่งวัยหนุ่มแรกรุ่นของเขา เขาลิ้มรสความปีติยินดีของการระลึกถึง ความสุขในการพบสิ่งที่สูญหายและถูกลืมในภาษาแม่ และเนื่องจากความทรงจำที่ฟื้นคืนนี้ไม่ได้เล่าอย่างซื่อสัตย์ถึงสิ่งที่เกิดขึ้น มันจึงเป็นนักเขียนที่แท้จริง และอาลี แอร์ฟานคือผู้อ่านคนแรกของมัน:

“ตอนนี้ ฉันรู้ภาษาของเธอ [ฝรั่งเศส] แต่ฉันไม่อยากพูด […] มาดามพูดว่า: ’ที่รัก พูดว่า: มะลิ’ ฉันไม่อยาก ฉันอยากออกเสียงชื่อของดอกไม้ที่อยู่ในบ้านเรา มันชื่ออะไร? ทำไมฉันจำไม่ได้? ดอกไม้ใหญ่ที่งอกที่มุมสนาม ที่ปีนขึ้น ที่หมุน มันไต่ข้ามประตูบ้านเรา และร่วงลงมาบนถนน […] มันชื่ออะไร? มันมีกลิ่นหอม มาดามพูดอีก: ’พูดสิ ที่รัก’ ฉันร้องไห้ ฉันร้องไห้…”

Erfan, Ali. Le Dernier Poète du monde (กวีคนสุดท้ายของโลก), แปลจากภาษาเปอร์เซียโดยผู้เขียนและ Michèle Cristofari, La Tour-d’Aigues: Éditions de l’Aube, coll. “L’Aube poche”, 1990.

ผลงานของอาลี แอร์ฟาน ที่ทั้งเป็นเอกลักษณ์และสากล พาเราดำดิ่งสู่ตะวันออกที่กดดัน ที่ซึ่งผ้าคลุมตะกั่วของระบอบเทวาธิปไตยที่มีหนวดแขนงทับถมอยู่ แน่นอนว่าเราอาจกลัวว่านักเขียนแห่งการลี้ภัยจะรับใช้ แม้จะขัดกับตัวเขาเอง เพียงเพื่อหล่อเลี้ยงภาพตายตัวของ « อิสลามโมโฟเบียตะวันตก » — ทฤษฎีที่เป็นหัวใจของ « วรรณกรรมแห่งการลี้ภัยเป็นวรรณกรรมรองหรือไม่? » ของเฮสซาม โนกเรห์ชี แต่ใครที่มองเห็นเพียงด้านนี้ของสิ่งต่างๆ จะพลาดสิ่งสำคัญ เพราะวัฒนธรรมเปอร์เซียได้ทำให้การแยกจากและการลี้ภัยเป็นที่มาของเพลงที่บริสุทธิ์ที่สุดมาโดยตลอด นี่คือบทเรียนของขลุ่ยของรูมี ซึ่งดนตรีอันงดงามเกิดจากลำต้นที่ถูกดึงออกจากพงหญ้าบ้านเกิด: « ฟังขลุ่ยไม้อ้อเล่าเรื่องราว มันครวญถึงการพลัดพราก: “ตั้งแต่ข้าถูกตัดจากพงอ้อ คำร่ำไห้ของข้าทำให้ชายและหญิงคร่ำครวญ” » เสียงของอาลี แอร์ฟาน เช่นเดียวกับขลุ่ยนี้ จึงไม่ได้เกิด แม้จะมี รอยร้าว แต่เกิด ผ่าน มัน เปลี่ยนความโหดร้ายของความจริงให้เป็นท่วงทำนองที่เศร้าโศก

อ่านเพิ่มเติม

10 min

Mappemonde mettant en évidence le Sénégal, la France, le Cameroun et la Guinée.

Coups de pilon ของดาวิด ดิอ็อป หรือคำกลายเป็นเนื้อหนังและความโกรธ

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

ผลงานของดาวิด ดิอ็อป (1927-1960)¹ แม้จะสั้นแต่เปล่งประกาย ยังคงเป็นหนึ่งในประจักษ์พยานที่น่าประทับใจที่สุดของบทกวีแห่งขบวนการนิโกรจูด (négritude) ที่ต่อสู้เพื่ออุดมการณ์ หนังสือรวมบทกวีเล่มเดียวของเขา Coups de pilon (ฟาดด้วยสาก) (1956) ยังคงดังก้องด้วยพลังที่ไม่เสื่อมคลาย ทุบตีจิตสำนึกและเฉลิมฉลองความหวังที่ไม่มีวันสิ้นสุดของแอฟริกาที่ลุกขึ้นยืน เกิดที่บอร์โดซ์จากบิดาชาวเซเนกัลและมารดาชาวคาเมรูน ดิอ็อปใช้ชีวิตกับแอฟริกาไม่ใช่ผ่านประสบการณ์การพำนักที่ยาวนาน แต่ผ่านความฝันและมรดก ซึ่งไม่ได้ลดทอนพลังของคำพูดที่สามารถสะท้อนความทุกข์ทรมานและการลุกฮือของทั้งทวีป

บทกวีแห่งการปฏิวัติ

บทกวีของดิอ็อปเป็นเสียงร้องก่อนอื่นใด เสียงร้องปฏิเสธต่อหน้าความอยุติธรรมของอาณานิคม เสียงร้องแห่งความเจ็บปวดต่อหน้าการดูหมิ่นประชาชนของเขา ด้วยรูปแบบที่ตรงไปตรงมา ปราศจากการตกแต่งที่ไม่จำเป็น กวีฟาดความจริงของเขาเหมือน “ฟาดด้วยสาก” ที่มุ่งหมาย ตามคำพูดของเขาเอง เพื่อ “ทำลายแก้วหูของผู้ที่ไม่ต้องการได้ยินและดังปานฟาดด้วยแส้บนความเห็นแก่ตัวและความยึดติดกับระเบียบเดิม” บทกวีแต่ละบทเป็นคำฟ้องที่แสดงบัญชีเลือดของยุคอาณานิคม ดังนั้น ใน “Les Vautours” (แร้ง) เขาประณามความหน้าซื่อใจคดของภารกิจอารยธรรม:

“ในเวลานั้น
ด้วยการตะโกนถึงอารยธรรม
ด้วยน้ำศักดิ์สิทธิ์บนหน้าผากที่ถูกปราบ
แร้งสร้างในเงาของกรงเล็บพวกมัน
อนุสาวรีย์เลือดแห่งยุคอาณานิคม”

Diop, David, Coups de pilon (ฟาดด้วยสาก), Paris : Présence africaine, 1973.

ความรุนแรงปรากฏอยู่ทุกหนแห่ง ไม่เพียงแต่ในหัวข้อ แต่ในจังหวะของประโยคเอง เรียบง่ายและคมเหมือนใบมีด บทกวีที่มีชื่อเสียงและกระชับ “Le Temps du Martyre” (เวลาแห่งการพลีชีพ) เป็นภาพประกอบที่เจ็บปวดที่สุด บทสวดที่แท้จริงของการถูกริบและอาชญากรรมอาณานิคม: “คนขาวฆ่าพ่อของฉัน / เพราะพ่อของฉันภูมิใจ / คนขาวข่มขืนแม่ของฉัน / เพราะแม่ของฉันสวยงาม” บทกวีที่ไร้การตกแต่งเหล่านี้ ให้พลังที่กระทบใจแก่ข้อความ อาจทำให้นักวิจารณ์บางคนสับสน ซานา คามารา มองว่าเป็น “ความเรียบง่ายของรูปแบบที่เกือบจะยากจน แม้ว่ากวีจะพยายามดึงดูดเราด้วยความขัดแย้งของเหตุการณ์” อย่างไรก็ตาม อาจเป็นในความประหยัดของวิธีการนี้ การปฏิเสธความประดิดประดอย ที่ความโหดร้ายของเนื้อหาถึงจุดสูงสุด

แอฟริกาในหัวใจของคำพูด

หากการปฏิวัติเป็นตัวขับเคลื่อนการเขียนของเขา แอฟริกาก็เป็นจิตวิญญาณ เธอคือแผ่นดินแม่ในอุดมคติ ที่มองผ่านปริซึมของความคิดถึงและความฝัน คำเรียกขานเปิดฉากของบทกวี “Afrique” (แอฟริกา) — “แอฟริกา แอฟริกาของฉัน” — เป็นการประกาศความเป็นเจ้าของและสายสัมพันธ์ แอฟริกานี้ เขายอมรับว่า “ไม่เคยรู้จัก” แต่สายตาของเขา “เต็มไปด้วยเลือดของเธอ” เธอสลับกันเป็นแม่ที่รักและถูกดูหมิ่น นักเต้นรำที่มีร่างกาย “พริกไทยดำ” และหญิงที่รัก รามา คัม ที่ความงามอันเย้ายวนเป็นการเฉลิมฉลองเชื้อชาติทั้งหมด

ในแอฟริกาที่ฝันถึงนี้เอง กวีได้รับพลังแห่งความหวัง ต่อความสิ้นหวังที่ “หลังที่โค้งงอ / และนอนลงภายใต้น้ำหนักของความถ่อมตน” ทำให้เขาได้รับแรงบันดาลใจ เสียงหนึ่งตอบกลับอย่างทำนาย:

“ลูกชายที่หุนหันพลันแล่น ต้นไม้ที่แข็งแรงและอ่อนเยาว์นี้
ต้นไม้ต้นนั้น
โดดเดี่ยวอย่างงดงามท่ามกลางดอกไม้สีขาวและเหี่ยวเฉา
คือแอฟริกา แอฟริกาของเจ้าที่งอกขึ้นมาใหม่
ที่งอกขึ้นมาอย่างอดทน อย่างดื้อรั้น
และผลของมันค่อยๆ มี
รสขมของเสรีภาพ”

Diop, David, Coups de pilon (ฟาดด้วยสาก), Paris : Présence africaine, 1973.

มนุษยนิยมที่ต่อสู้

การลดทอนผลงานของดิอ็อปให้เป็น “การเหยียดผิวต่อต้านการเหยียดผิว”² ตามสำนวนของซาร์ตร์ จะเป็นการมองข้ามขอบเขตสากลของมัน หากการประณามการกดขี่คนผิวดำเป็นจุดเริ่มต้น การต่อสู้ของดิอ็อปโอบกอดผู้ถูกสาปแช่งทั้งหมดบนโลก บทกวีของเขาเป็นเสียงโห่ร้องที่ดังขึ้น “จากแอฟริกาถึงอเมริกา” และความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของเขาขยายไปถึง “คนงานท่าเรือที่สุเอซและกุลีที่ฮานอย” ถึง “ชาวเวียดนามที่นอนในนาข้าว” และ “นักโทษในคองโก พี่น้องของผู้ถูกรุมทำร้ายในแอตแลนตา”

ภราดรภาพในความทุกข์ทรมานและการต่อสู้นี้เป็นเครื่องหมายของมนุษยนิยมที่ลึกซึ้ง กวีไม่เพียงแต่สาปแช่ง แต่เรียกร้องให้มีการกระทำร่วมกัน การปฏิเสธเป็นเอกฉันท์ที่ปรากฏในคำสั่งสุดท้ายของ “Défi à la force” (ท้าทายพลัง): “ลุกขึ้นและตะโกน: ไม่!” เพราะในที่สุด นอกเหนือจากความรุนแรงของคำพูด เพลงของดาวิด ดิอ็อป “นำทางด้วยความรักเพียงอย่างเดียว” ความรักต่อแอฟริกาที่เป็นอิสระในมนุษยชาติที่คืนดีกัน

ผลงานของดาวิด ดิอ็อป ที่ถูกตัดขาดกลางคันด้วยความตายอันน่าเศร้าที่ทำให้เราสูญเสียต้นฉบับที่จะมาถึง ยังคงรักษาความร่วมสมัยที่ร้อนแรง เลโอโปลด์ เซดาร์ แซงกอร์ อาจารย์เก่าของเขา หวังว่าเมื่ออายุมากขึ้น กวีจะ “มีมนุษยธรรมมากขึ้น” เราสามารถยืนยันได้ว่ามนุษยนิยมนี้อยู่ในหัวใจของการปฏิวัติของเขาแล้ว Coups de pilon (ฟาดด้วยสาก) ยังคงเป็นข้อความที่สำคัญ ผลงานคลาสสิกของบทกวีแอฟริกัน เครื่องนำทางสำหรับเยาวชนทุกคนที่รักความยุติธรรมและเสรีภาพ

«นี่ก็มากพอแล้วสำหรับงานที่ค่อนข้างจำกัด สำหรับผลงานชิ้นแรกและ — น่าเสียดาย — ชิ้นสุดท้าย แต่มีบทความที่ลงลึกถึงแก่นของสิ่งต่างๆ และพูดกับทั้งตัวตน บทกวีที่เป็นเพลง อ่อนไหว แสดงออกถึงข้อเรียกร้องและความโกรธส่วนตัว บทกวีนี้ “ถูกส่งอย่างจริงจังเพื่อโจมตีสิ่งเพ้อฝัน” […] เป็นหนึ่งในบทกวีที่จะท้าทาย “ข้ารับใช้ของระเบียบ” [คือตัวแทนของการปราบปราม] ตลอดกาล เพื่อลอกเลียนแบบเซแซร์ เป็นหนึ่งในบทกวีที่ […] จะเตือนอย่างดื้อรั้นเสมอว่า “งานของมนุษย์เพิ่งเริ่มต้น” ว่าความสุขต้องพิชิตเสมอ ให้งดงามและแข็งแกร่งยิ่งขึ้น»

Société africaine de culture (dir.), David Diop, 1927-1960 : témoignages, études (ดาวิด ดิอ็อป 1927-1960: คำให้การ การศึกษา), Paris : Présence africaine, 1983.

อ่านเพิ่มเติม

8 min