Wielogłos ludu: Pieśń wiernej Chunhyang

Prze­tłuma­czone z fran­cu­skiego

Ty­tuł na­leży ro­zu­mieć do­słow­nie: Pieśń Chun­hyang (Chunhyangga)¹Formy od­rzucone:
Le Dit de Chun­hyang (Opo­wieść o Chun­hyang).
Ch’un-hyang ka.
Choon Hyang Ga.
Čchunhjangga. to przede wszyst­kim pieśń. By uchwycić jej isto­tę, za­mknij­cie oczy i wy­obraź­cie so­bie nagą scenę, na której wy­stępuje śpie­wak z wachlarzem i bęb­niarz. Ten duet wy­star­cza, by ucie­le­śnić pansori, au­ten­tycz­nie ko­reań­ską sztu­kę, którą Serge Ka­gan­ski sy­tu­uje „na skrzyżowaniu te­atru, opery, per­for­man­su, go­spel i two-man-show“. Bęben roz­brzmie­wa, a ochrypły głos wzlatu­je, skan­dowany wachlarzem, który otwiera się i za­myka z su­chym trzaskiem wy­zna­czającym rytm. Po­rwana publicz­ność re­aguje uniso­no, ni­czym „chór bap­ty­stów“, w in­ten­syw­nej ko­mu­nii gra­niczącej z tran­sem.

Zro­dzony więc na de­skach te­atral­nych, ten liryczny śpiew stał się opo­wie­ścią i wędro­wał, nie­siony przez tra­dycję ust­ną. Przez wieki nie­zliczone rze­sze anonimo­wych au­to­rów wzbo­ga­cały go, do­łączając inne opo­wie­ści o kró­lew­skich in­spek­to­rach i za­ka­zanych mi­ło­ściach. Z tej żywej ma­terii osadzały się wresz­cie, war­stwa po war­stwie, ustalone tek­sty, literac­kie wy­dania re­feren­cyj­ne, z których naj­słyn­niej­sze to Hi­sto­ria Chun­hyang (Chunhyangjeon)²Formy od­rzucone:
Hi­sto­ire de Tchoun Hyang (Hi­sto­ria Tchoun Hyang).
Hi­sto­ire de Tchyoun hyang (Hi­sto­ria Tchyoun hyang).
Hi­sto­ire de Tchu­n-hyang (Hi­sto­ria Tchu­n-hyang).
Tchoun-Hyang-Djun.
Tchyoun hyang tjyen.
Tchu­n-Hyang Chòn.
Tchu­n-hyang djŏn.
Ch’unhyangdyŏn.
Ch’unhyangjŏn.
Choon Hyang Jun.
Choon-hyang-chon.
Choon Hyang Jon.
Chun-hyang-jon.
Ch’un-hyang Chŏn.
Chun-hyang-chun.
Chun-chyang-chun.
Czhu­n-hiang dzon.
Čchunhjangdžŏn., czyli wy­danie gyeongpan, oraz Pieśń wier­nej Chun­hyang (Yeol­nyeo Chun­hyang Su­jeolga)³Formy od­rzucone:
L’Hi­sto­ire de la con­stance de Chun­hyang, femme fi­dèle (Hi­sto­ria o stało­ści Chun­hyang, wier­nej ko­biety).
Yol-nyo Ch’un-hyang Su-jeol Ga.
Yeol­nye Chun­hyang Su­jeolga.
Yeollyeo-Chunhyang-Sujeolga., czyli wy­danie wanpan.

Wiosenna idylla

In­tryga opo­wiada o mi­ło­ści mię­dzy Chun­hyang („Pach­nącą Wio­sną“), córką daw­nej kur­ty­zany, a Mon­g-ryon­giem („Snem o smo­ku“)⁴W nie­których źródłach, za­miast imie­nia Mon­g-ryong, bo­hater jest określany jako Yi Do­ryeong. Ta forma łączy jego na­zwisko Yi z sza­cow­nym ty­tu­łem doryeong nada­wanym nie­żona­temu sy­nowi szlach­cica. W rze­czywisto­ści ozna­cza ona po pro­stu „m­łody pan Yi, młody Yi“.
Formy od­rzucone:
Ye Toh Ryung.
I-Toreng.
Ri To ryeng.
Lee Do­ryong., sy­nem szlachet­nego guber­na­to­ra. W Na­mwon, w pro­win­cji Jeol­la, w chwili gdy kwiaty za­czynają roz­kwitać, młody uczony po­rzuca oj­cow­ską bi­blio­tekę, by prze­chadzać się na świe­żym po­wie­trzu. Tam do­strzega Chun­hyang huś­tającą się na huś­taw­ce. To pierw­sze spo­tka­nie jest na­ma­lowane z de­likat­no­ścią naj­sub­tel­niej­szych rycin:

„Chwyciła sznur de­likat­nymi dłoń­mi, wstąpiła na de­skę i wzle­cia­ła. […] Li­ście drzew to­warzyszyły jej ko­łysaniu. Czer­wień jej spód­nicy tworzyła radosną plamę na otaczającej zie­le­ni. […] Wi­dziana z przodu była ja­skółką nur­kującą, by schwytać w locie pła­tek kwiatu brzoskwini zsuwający się ku zie­mi. Z tyłu wy­glądała jak wie­lo­barwny mo­tyl od­latu­jący w po­szuki­waniu swej to­warzysz­ki.“

Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang), tłum. z ko­reań­skiego Choi Mi­kyung i Jean-Noël Jut­tet, Ca­de­il­han: Zul­ma, 1999; wznow. Pa­ryż; Veu­le­s-le­s-Ro­ses: Zul­ma, se­ria „Z/a“, 2025.

Mi­łość, pio­runująca i na­tych­mia­sto­wa, po­pycha młodego szlach­cica do złama­nia kon­we­nan­sów. Udaje się do niej nocą. Gdy prze­kracza próg kom­na­ty, ta córka ludu oka­zuje się nie mniej wy­kształ­cona i wy­rafi­nowana niż on: wzrok błądzi po wier­szach jej ręki za­wie­szonych nad sto­łem do pra­cy, po ka­ligra­fach, ob­ra­zach. W tej scenerii ko­chan­ko­wie wy­mie­niają przy­się­gi, pie­czętu­jąc zwią­zek, który za­chowują jesz­cze w ta­jem­nicy, roz­dzie­leni uro­dze­niem i ma­jąt­kiem.

Próba stałości

Tym­czasem oj­ciec Mon­g-ryonga zo­staje od­wołany do Hanyang (Seu­lu); młodzie­niec musi za nim po­dą­żyć, by ukoń­czyć stu­dia i zdać eg­zaminy man­daryń­skie. Po­zostawia za sobą za­ko­chaną i wierną mał­żon­kę, która, ni­czym nowa Pe­nelopa ocze­kująca po­wrotu swego Odyse­usza, przy­sięga do­trzymać „przy­sięgi ty­siąc­kroć cen­niej­szej niż zło­to, ty­siąc­kroć pięk­niej­szej niż ja­deit“.

Dramat za­wią­zuje się wraz z przy­byciem na­stępcy na stanowisko guber­na­to­ra, Byun Hak-do, człowieka lu­bież­nego i brutal­nego. Usłyszaw­szy o uro­dzie Chun­hyang, żąda, by od­dała się mu na służ­bę. Spraw­dzanie obec­no­ści kisaeng jest rabe­lais’ow­sko rubasz­ne, z pa­radą su­gestyw­nych imion, ta­kich jak Panna „Tajem­nicza Mgła“, „Kwiat Mo­reli“ czy „W­różka Rze­ki“. Tylko Chun­hyang nie od­po­wiada na we­zwanie. Za­wle­czona przed ty­rana, ośmiela się mu prze­ciw­stawić, ar­gumen­tu­jąc, że cnotliwa ko­bieta nie może służyć dwóm mężom, choćby była ni­skiego po­chodze­nia:

„Czy cnota, wier­ność mają cokol­wiek wspól­nego z po­zycją spo­łecz­ną?“

Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang), tłum. z ko­reań­skiego Choi Mi­kyung i Jean-Noël Jut­tet, Ca­de­il­han: Zul­ma, 1999; wznow. Pa­ryż; Veu­le­s-le­s-Ro­ses: Zul­ma, se­ria „Z/a“, 2025.

Za tę zuchwałość zo­staje pod­dana tor­tu­rom. Każdy cios bi­cza, który na nią spa­da, staje się oka­zją do pie­śni opo­ru, bo­le­snej litanii, w której po­twier­dza swą wier­ność. „Na­wet gdyby mnie za­bito dzie­sięć ty­sięcy razy“, wo­ła, „mi­łość, która mieszka w moim ser­cu, mi­łość łącząca sześć ty­sięcy stawów mego cia­ła, ta mi­łość się nie zmie­ni.“

O roz­wią­zaniu nie po­wiem nic, poza tym, że jest szczęśliwe.

Zemsta serc na surowości arbitralnej władzy

Pieśń wier­nej Chun­hyang obej­muje całą drabinę spo­łeczną An­cien Régime’u, od naj­wyż­szej dla Mon­g-ryonga po naj­niż­szą dla Chun­hyang. Jej suk­ces wy­nika z te­go, że „ośmie­lała się głośno mówić o mi­ło­ści w kraju, gdzie młode serca du­siły się pod jarz­mem au­to­rytetu“ i gdzie mał­żeń­stwo, sprawa ro­zu­mu, było za­łatwiane chłod­no, bez ich udzia­łu. Ta in­tymna rosz­cze­nie łączy się z po­li­tycz­nym po­tępie­niem nad­użyć i ko­rup­cji pa­nujących wśród rządzących.

Przy­zna­ję, opo­wieść cierpi cza­sem z po­wodu róż­nych do­dat­ków, które wy­wołała; Bul­le­tin critique du livre en français (Biu­le­tyn krytyczny książki we Fran­cji) do­strzega w niej „pewne nie­kon­se­kwen­cje, nie­udolne uzasad­nie­nia, […] na­iw­ność i ckliwość“. Jed­nak, po­dobna do musz­li, która od­daje szum oceanu, za­chowuje pod tym wszyst­kim „szmer i jakby roz­le­gły głuchy po­mruk: wielki nie­skoń­czony i wie­lo­raki głos“ lu­do­wych po­etów śpie­wających wo­kół⁵Cytu­jąc Hip­po­ly­te’a Ta­ine’a i jego mi­strzow­ską Phi­loso­phie de l’art (Fi­lozofię sztuki).. Ich wi­brująca du­sza, ich do­bre i czyste uczucia prze­pro­wadziły to dzieło przez wie­ki; ożywiają je jesz­cze dzi­siaj, pod­czas wiel­kiego festiwalu w Na­mwon, gdzie rywalizują naj­lepsi myeongchang (mi­strzowie śpie­wu). Lee Me­e-Jeong do­nosi, że nie­którzy z nich ćwi­czą z ta­kim za­pa­łem, „aby nadać swemu głosowi do­sko­na­łość eks­pre­sji, że do­chodzą do plu­cia krwią“. Ich po­świę­cenie, by­naj­mniej nie da­rem­ne, jest na­gra­dzane przez publicz­ność, która wstaje, by oklaski­wać ze łzami w oczach. I „te łzy współ­cze­snych wi­dzów są rów­nie wzrusza­jące jak udręki i po­jed­na­nia ko­chan­ków z fik­cji“.

Aby pójść dalej

Wokół Le Chant de la fidèle Chunhyang (Pieśń wiernej Chunhyang)

Cytaty

„국가에 대경사로 태평과를 보이실 제 서책을 품에 품고 장중에 들어가 좌우를 둘러보니 억조창생 허다 선비 일시에 숙배한다. 어악풍류 소리에 앵무새가 춤을 춘다. 대제학 택출하여 어제를 내리시니 도승지 모셔 내어 홍장 위에 걸어놓으니 글제에 하였으되, “춘당춘색고금동“이라 두렷이 걸었거늘“

열녀 춘향 수절가 na Wi­ki­so­urce 한국어, [on­line], kon­sul­to­wane 25 wrze­śnia 2022.

„Po­nie­waż miał się od­być specjalny kon­kurs na stanowiska w służ­bie publicz­nej z oka­zji ja­kiejś uro­czysto­ści, po­stanowił wziąć w nim udział. Kiedy z chiń­skimi księ­gami pod pa­chą przy­był na te­ren aka­de­mii, uj­rzał wszędzie ogromny tłum lu­dzi z gminu i uczonych. Wszy­scy zło­żyli głęboki ukłon, gdy po­ja­wił się Jego Kró­lew­ska Mość. Pa­pugi fruwały w rytm wy­śmie­nitej nie­biań­skiej mu­zyki. Jego Kró­lew­ska Mość za­pro­sił dzie­kana Aka­de­mii Literatury Pięk­nej, aby za­pro­po­nował te­mat, a pierw­szy se­kretarz prze­pisał go na szar­fę, którą wy­stawił na oczy kon­kuren­tów. Na­le­żało skom­po­nować utwór na te­mat: “W pa­wilonie Wio­sny⁶Lub raczej „staw Wio­sny“ (Chundang, 春塘) i roz­le­gła esplana­da, która go góro­wała, gdzie od­bywały się eg­zaminy w sto­licy. ko­lor wio­sny jest dziś taki sam jak nie­gdyś“.“

Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang), tłum. z ko­reań­skiego Choi Mi­kyung i Jean-Noël Jut­tet, Ca­de­il­han: Zul­ma, 1999; wznow. Pa­ryż; Veu­le­s-le­s-Ro­ses: Zul­ma, se­ria „Z/a“, 2025.

„Pew­nego dnia w końcu do­wie­dział się, że król Ko­rei wy­zna­czył eg­zaminy na po­jutrze.“

Prin­temps par­fumé: ro­man (Pach­nąca Wio­sna: po­wieść), tłum. z ko­reań­skiego J.-H. Ro­sny, ze współ­pracą Hong Chon­g-u, Pa­ryż: E. Den­tu, se­ria „Petite col­lec­tion Guil­lau­me“, 1892; wznow. pod ty­tu­łem Le Prin­temps par­fumé; su­ivi du Bois sec re­fleuri (Pach­nąca Wio­sna; oraz Uschnięte drzewo za­kwitło na nowo), pod red. Ben­ja­mina Joinau (przedm. An­thony de Ta­izé [An Son­ja­e]), Pa­ryż: L’Atelier des Ca­hiers, se­ria „Se­on­bi“, 2017.

„Nad­szedł dzień, w którym po­został mu już tylko jeden eg­zamin do zdania.“

„L’Amour de I-To­reng et de la jolie Tchu­n-Hyang: ro­man“ („Mi­łość I-To­renga i pięk­nej Tchu­n-Hyang: po­wie­ść“), tłum. po­śred­nie z fran­cu­skiego Anonim, we­dług tłuma­cze­nia J.-H. Ro­sny’ego, La Re­vue des re­vues, t. 14, 1895, s. 60-68, 144-150, 233-238 i 327-332.

Pobrania

Nagrania dźwiękowe

• Czę­ściowy od­czyt Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez Yun Yen­nie, w tłuma­cze­niu Choi Mi­kyung i Jean-Noëla Jut­teta. (KBS WORLD Radio).
• Yun Yen­nie o Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang). (KBS WORLD Radio).

Dzieła drukowane

• Frag­ment Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) w tłuma­cze­niu Choi Mi­kyung i Jean-Noëla Jut­teta (2025). (Éditions Zul­ma).
• Tłuma­cze­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez J.-H. Ro­sny’ego, ze współ­pracą Hong Chon­g-u (1892). (Yoto Yoto­v).
• Tłuma­cze­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez J.-H. Ro­sny’ego, ze współ­pracą Hong Chon­g-u (1892), ko­pia. (Go­ogle Livres).
• Tłuma­cze­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez J.-H. Ro­sny’ego, ze współ­pracą Hong Chon­g-u (1892), ko­pia 2. (Go­ogle Livres).
• Tłuma­cze­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez J.-H. Ro­sny’ego, ze współ­pracą Hong Chon­g-u (wyd. elek­tro­nicz­ne). (Wiki­so­ur­ce).
• Tłuma­cze­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez J.-H. Ro­sny’ego, ze współ­pracą Hong Chon­g-u (wyd. elek­tro­niczne bi­s). (한국문학 디지털도서관).
• Tłuma­cze­nie po­śred­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez Anonima, we­dług tłuma­cze­nia J.-H. Ro­sny’ego (1895). (Go­ogle Livres).
• Tłuma­cze­nie po­śred­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez Anonima, we­dług tłuma­cze­nia J.-H. Ro­sny’ego (1895), ko­pia. (Go­ogle Livres).
• Tłuma­cze­nie po­śred­nie Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang (Pieśń wier­nej Chun­hyang) przez Anonima, we­dług tłuma­cze­nia J.-H. Ro­sny’ego (1895), ko­pia 2. (Go­ogle Livres).

Bibliografia

• Cam­bon, Pier­re, M’Ghari, Younès i Mau­rus, Pa­trick, Dic­tion­na­ire hi­sto­rique et cul­tu­rel des Corée(s) (Słow­nik hi­sto­ryczny i kul­tu­rowy Ko­rei), Pa­ryż: El­lip­ses, 2024.
• Ca­sta-Ro­saz, Fabien­ne, „Amo­urs mythi­ques: Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang“ („Mi­tyczne mi­ło­ści: Pieśń wier­nej Chun­hyang“), La Vie, 17 czerwca 1999. (Éditions Zul­ma).
• „Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang“ („Pieśń wier­nej Chun­hyan­g“), Bul­le­tin critique du livre en français (Biu­le­tyn krytyczny książki we Fran­cji), nr 611-612, sier­pie­ń-w­rze­sień 1999, notka nr 180634. (Éditions Zul­ma).
• Courant, Mau­rice, Bi­blio­gra­phie coréen­ne: ta­bleau lit­téraire de la Corée, con­tenant la nomenc­lature des ouvrages publiés dans ce pays jusqu’en 1890 (Bi­blio­gra­fia ko­reań­ska: ob­raz literacki Ko­rei, za­wie­rający wy­kaz dzieł opubliko­wanych w tym kraju do 1890 roku), t. I, Pa­ryż: E. Le­ro­ux, se­ria „Publica­tions de l’École des lan­gues orien­tales vivan­tes. 3^e série“, 1894. (Bi­blio­thèque na­tio­nale de France (Bn­F)).
• Ka­gan­ski, Ser­ge, „Splen­deurs et mi­sères d’une cour­tisane: Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang“ („Blaski i nędze kur­ty­zany: Pieśń wier­nej Chun­hyang“), Les In­roc­kup­tibles, 21 listo­pada 2000. (Éditions Zul­ma).
• Lar­cher, Jérôme, „Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang d’Im Kwon-taek: tra­gédie mu­sica­le“ („Pieśń wier­nej Chun­hyang Im Kwon-taeka: tra­gedia mu­zycz­na­“), Ca­hiers du ci­néma, nr 551, listo­pad 2000, s. 83-85.
• Lee, Me­e-Jeong, Le Pan­so­ri: un art ly­rique coréen (Pan­so­ri: ko­reań­ska sztuka liryczna), ze współ­pracą Frédérica Veil­lona, Pa­ryż: Ma­ison­neuve & Laro­se, 2002.
• Li, Long Tsi, „Lit­térature coréen­ne“ („Literatura ko­reań­ska“) w Hi­sto­ire des lit­tératu­res. I, Lit­tératu­res an­cien­nes, orien­tales et orales (Hi­sto­ria literatur. I, Literatury staro­żyt­ne, orien­talne i ustne), wyd. pod red. Ray­monda Queneau, Pa­ryż: Gal­limard, se­ria „En­cyc­lopédie de la Pléia­de“, 1955, s. 1305-1317.
• Ro­se, Sean Ja­mes, „Une légende coréen­ne: Le Chant de la fi­dèle Chun­hyang“ („Ko­reań­ska le­gen­da: Pieśń wier­nej Chun­hyang“), Lire, czer­wiec 1999. (Éditions Zul­ma).