ผู้แตกหักแห่งฟากฟ้า : เอมีล เนลลีกอง

แปลจากภาษาฝรั่งเศส

«เนลลีกองเป็นตำนาน ชาวเกแบกเองก็เป็นเสมือนความฝันอย่างหนึ่ง ถูกจินตนาการขึ้นแม้จะเป็นจริง ไม่แน่นอนแม้จะยืนหยัด และในที่สุด — ใครจะรู้? — อาจรอดพ้น หรืออาจสูญสิ้น มีความเชื่อมโยงระหว่างตำนานทั้งสองนี้»

Vadeboncoeur, Pierre. «Émile Nelligan (1879-1941), poète» (เอมีล เนลลีกอง (1879-1941) กวี), ใน En quelques traits (ในบางลักษณะ), มงเรอัล : Fides, 1978.

จำเป็นหรือที่ต้องย้ำว่าวรรณกรรมแคนาดา-ฝรั่งเศสมีอายุเพียงสองศตวรรษเศษ และเพิ่งพ้นวัยเยาว์? แม้ยังขาดแคลนความรุ่งโรจน์ทางวรรณกรรม แต่ก็มีอยู่หนึ่งที่เป็นตัวแทนอันดีเยี่ยมของความเยาว์วัยนั้นเอง ความรุ่งโรจน์นั้นคือเอมีล เนลลีกอง¹ : เด็กหนุ่มอายุสิบเจ็ดปี เกือบจะเป็นเด็กน้อย แต่ด้วยการพลิกผันอันน่าเศร้าของธรรมชาติ ในวัยที่ร่าเริงซึ่งตามที่บอสซูเอต์กล่าวว่า «ดูเหมือนถูกสร้างมาเพื่อความสุขและความเพลิดเพลินเท่านั้น» และ «กางใบเรือทุกผืนสู่ความหวัง» เนลลีกองกลับไม่หวังสิ่งใดอีกแล้ว เขาล่องลอยไร้จุดหมาย :

«จิตข้ามืดมิด : อยู่ไหน? ไปไหน?
ความหวังทั้งหลายแข็งเย็นอยู่ใต้หิมะ :
ข้าคือนอร์เวย์ใหม่ที่หนาวสะท้าน
ที่ฟ้าทองผ่านไป ไม่หวนกลับมา»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

และมิใช่เพียงในบทกวีเหล่านี้ ภายใต้ความผิดหวังชั่วคราว ที่เขาสัมผัสความท้อแท้นี้ แต่ตลอดทั้ง Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์) ของเขา — ความฝันอันสูงส่งของเทวดาที่ถูกสาป ผู้ยังคงเป็นคนแปลกหน้าต่อการประนีประนอมที่ชีวิตบังคับ

เทวดาที่ถูกสาป

ในภาพถ่ายอันโด่งดัง นักเรียนผอมบางใบหน้าซีดและผมยุ่งเหยิงผู้นี้ดึงดูดใจด้วยดวงตาใหญ่ใส ไร้ที่สิ้นสุด — ดวงตาที่เปลี่ยนแปลง ที่เข้าใจ ที่ฝัน เขาเดินไปด้วยนิ้วเปื้อนหมึก เสื้อคลุมยับยู่ยี่ และท่ามกลางทั้งหมดนั้น ท่าทางภาคภูมิ «เป็นเด็กประหลาด» บางคนว่า «ชอบวางมาด» คนอื่นคิด แต่ความภาคภูมิของเขาเป็นเพียงหน้ากากที่ซ่อนความอ่อนไหวเกินเหตุไว้ไม่มิด บางครั้งล้นปรี่ด้วยความกระตือรือร้น บางครั้งมืดมนด้วยความเศร้าโศกอันดุร้ายและคุกคาม :

«นี่คือยุคแห่งหัวเราะขมและโกรธแค้น
ที่รู้ว่าเป็นกวี แต่ถูกเหยียดหยาม
รู้ว่ามีหัวใจ แต่ไร้ผู้เข้าใจความ
นอกจากแสงจันทร์และค่ำคืนพายุแสน!»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

ความไม่เข้าใจจากรอบข้างและคืนที่อดตาเพื่อเขียนบทกวีอันเร่าร้อน ซึ่ง «ท่ามกลางลายเส้นอันเจิดจรัส ความวิกลจริตได้แสดงกรงเล็บอันน่าเกลียดแล้ว»² ในที่สุดก็บั่นทอนสุขภาพของเขาก่อนเวลาอันควร เขาตายสองครั้ง : ครั้งแรกตายทางปัญญาหรือเป็นบ้าเมื่ออายุสิบเก้าปี จากนั้นตายทางกายเมื่ออายุห้าสิบเจ็ดปี

เสียงหัวเราะและน้ำตา

ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเนลลีกองทุกข์ทรมานอย่างสาหัสจากความไม่เข้าใจนี้ เขาผู้ฝันแต่เรื่องปารีส อ้างว่าบทกวีของเขาจะบินไปที่นั่นสักวัน แล้วกลับมาเป็นหนังสือสวยงาม ความทะเยอทะยานเช่นนี้ เยาว์วัยและเปี่ยมพลัง เป็นเหยื่อง่ายแก่การวิจารณ์ร้ายกาจ การโจมตีรุนแรงที่สุดมาจาก Le Monde illustré จากปากกาของนักข่าวไร้ชื่อที่ผ่านมามงเรอัล ชื่อเดอ มาร์ชี หรือ เดอ มาร์คี ซึ่งประวัติศาสตร์ลืมชื่อต้นไปแล้ว ด้วยการเยาะเย้ยง่ายๆ และความคับแคบใจอันต่ำต้อย ผู้ตัดสินคนนี้เหยียดหยามความคิดสร้างสรรค์ของเด็กหนุ่ม ถึงขั้นแนะนำเขาด้วยน้ำเสียงสมเพชว่าให้เขียน «วิทยานิพนธ์เล็กๆ เป็นร้อยแก้วธรรมดา» เพื่อพิสูจน์คุณค่า พร้อมเสริมอย่างร้ายกาจ : «เพราะเราสนับสนุนนักเขียนหนุ่ม»

เจ็บช้ำ เนลลีกองไม่รอช้าที่จะตอบโต้ในการประชุมอันน่าจดจำของสำนักวรรณกรรมมงเรอัล วันที่ 26 พฤษภาคม 1899 คืนนั้น ต่อหน้าผู้โจมตี พวก «คนหน้ามุ่ย / ผู้ดูถูกชีวิต[ของเขา]และผลักไส[มือของเขา]» ชายหนุ่มลุกขึ้นยืน ผมปลิวไสว สายตาลุกโชน เขาเปล่งเสียงตอบโต้อันแหลมคมรวดเดียวจบ — «La romance du vin» (โรมานซ์แห่งไวน์) — ทำให้ห้องโห่ร้องคลั่งไคล้ นั่นเป็นทั้งชัยชนะและคำลาของเขา :

«ระฆังขับขาน ลมค่ำหอมกรุ่นละมุน…
และขณะไวน์ไหลรินอย่างสำราญ
ข้าสุขสันต์นัก ในหัวเราะกังวานอบอุ่น
โอ้! สุขสันต์นัก จนเกรงจะร่ำไห้ระทมนาน!»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

«Le vaisseau d’or» (เรือทองคำ)

ผลผลิตจากการเล่นแร่แปรธาตุอันไม่น่าเป็นไปได้ เนลลีกองใกล้ชิดโพด้วยความมืดมน ใกล้ชิดเอเรเดียด้วยถ้อยคำอันประณีต ใกล้ชิดแนร์วาลด้วยความคิดถึงอันฝันหวาน แต่ยังใกล้ชิดโรเดนบาคด้วยหมอกควัน และโชแปงด้วยดนตรีแห่งจิตวิญญาณ เขาบ่มเพาะ «โรคประสาทของตน» อย่างภาคภูมิ สารภาพว่า : «ข้าจะตายอย่างคนบ้า… เหมือนโบดแลร์» ภายใต้แรงกดดันของความฝันอันครอบงำ ของความคิดที่ครองใจ เขาพุ่งเข้าหาสิ่งสัมบูรณ์ด้วย «ความพยายามทั้งหมด โลหิตทั้งหมดของจิตวิญญาณ» ซึ่งทำให้หลุยส์ ดองแต็งกล่าวว่า : «แม้ยอมรับว่ามนุษย์และผลงานเป็นเพียงร่างแรก ก็ต้องยืนยันว่าเป็นร่างแรกของอัจฉริยะ»

ร่างแรกของอัจฉริยะนี้มีความหยั่งรู้อันน่าสะพรึงของ «สิ่งที่ชาวโรมันโบราณเรียกในภาษาละตินว่า “vates” — ผู้ทำนาย ผู้มองเห็น ศาสดา กวีผู้ได้รับแรงบันดาลใจจากเทพเจ้า»³ โรเจร์ ฟูร์นิเยร์กล่าวถึง «ช่วงเวลาอันน่าสะพรึง» ที่ศิลปินเห็นจุดจบของตนก่อนจะมีชีวิต ลางสังหรณ์นี้ปรากฏใน «Le vaisseau d’or» (เรือทองคำ) — บทซอนเน็ตที่เป็นสัญลักษณ์ที่สุดของเขา เนลลีกองวาดภาพความงดงามของเรือผู้พิชิต «แกะสลักจากทองคำแท้» แล่นไปบนทะเลที่ไม่มีใครรู้จัก แต่ภาพอันรุ่งโรจน์นี้มีอยู่เพียงเพื่อถูกทำลาย ในตอนจบอันน่าเศร้า เรือชนโขดหินและจมลง ทิ้งไว้เพียงซากอันมั่งคั่ง ผู้อ่านจึงเข้าใจด้วยความสะพรึงว่านี่คือตัวกวีเอง ผู้ทำนายการแตกหักของตนเอง :

«หัวใจข้าเป็นไฉน เรือร้างไร้คนขับ?
อนิจจา! มันจมดิ่งในห้วงฝันอันมืดดับ…»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

อ่านเพิ่มเติม

เกี่ยวกับ Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์)

คำคม

«อา! หิมะตกหนักเหลือหลาย!
หน้าต่างข้าเป็นสวนน้ำแข็งใส
อา! หิมะตกหนักเหลือหลาย!
การมีชีวิตเป็นอะไรเล่าให้สงสัย
เมื่อเทียบกับความเบื่อหน่ายทั้งหลาย ทั้งหลาย!…»

Nelligan, Émile. Poésies complètes (บทกวีฉบับสมบูรณ์), คำนำโดย Claude Beausoleil และ Louis Dantin, มงเรอัล : Typo, คอลเลกชัน «Typo Poésie», 1998.

ดาวน์โหลด

บันทึกเสียง

ผลงานตีพิมพ์

บรรณานุกรม

Ab der Halden, Charles. «Émile Nelligan» (เอมีล เนลลีกอง), ใน Nouvelles études de littérature canadienne-française (การศึกษาใหม่ด้านวรรณกรรมแคนาดา-ฝรั่งเศส), ปารีส : F. R. de Rudeval, 1907. (Google Livres)
Fournier, Roger. «Des moments émouvants sur la tombe d’Émile Nelligan» (ช่วงเวลาซาบซึ้งบนหลุมศพเอมีล เนลลีกอง), ใน Émile Nelligan : dossier de presse 1918-1980 (เอมีล เนลลีกอง : แฟ้มข่าว 1918-1980), เชอร์บรูค : Bibliothèque du Séminaire de Sherbrooke, 1981.
Grisé, Yolande, Robidoux, Réjean และ Wyczynski, Paul (บรรณาธิการ). Émile Nelligan (1879-1941) : cinquante ans après sa mort (เอมีล เนลลีกอง (1879-1941) : ห้าสิบปีหลังการจากไป). รายงานการประชุมวิชาการจัดโดยศูนย์วิจัยอารยธรรมแคนาดา-ฝรั่งเศสแห่งมหาวิทยาลัยออตตาวา, มงเรอัล : Fides, 1993.
Hayward, Annette. La Correspondance entre Louis Dantin et Germain Beaulieu : une grande amitié littéraire (1909-1941) (จดหมายโต้ตอบระหว่างหลุยส์ ดองแต็ง และ แฌร์แม็ง โบลิเยอ : มิตรภาพทางวรรณกรรมอันยิ่งใหญ่ (1909-1941)), เกแบก : Presses de l’Université Laval, 2023.
La Charité, Claude. «Émile Nelligan et le mythe du génie précoce, mort fou» (เอมีล เนลลีกอง และตำนานอัจฉริยะก่อนวัย ผู้ตายอย่างบ้าคลั่ง), ใน L’Invention de la littérature québécoise au 19^e siècle (การประดิษฐ์วรรณกรรมเกแบกในศตวรรษที่ 19), เกแบก : Septentrion, 2021.
Paul-Crouzet, Jeanne. Poésie au Canada : de nouveaux classiques français (บทกวีในแคนาดา : วรรณคดีฝรั่งเศสใหม่), ปารีส : Didier, 1946.
Robidoux, Réjean. Connaissance de Nelligan (ความรู้จักเนลลีกอง), มงเรอัล : Fides, 1973.
Samson, Jean-Noël และ Charland, Roland-Marie (บรรณาธิการ). Émile Nelligan (เอมีล เนลลีกอง), มงเรอัล : Fides, 1968.
Vadeboncoeur, Pierre. «Émile Nelligan (1879-1941), poète» (เอมีล เนลลีกอง (1879-1941), กวี), ใน En quelques traits (ในบางลักษณะ), มงเรอัล : Fides, 1978.
Wyczynski, Paul. Émile Nelligan : biographie (เอมีล เนลลีกอง : ชีวประวัติ), เกแบก : Bibliothèque québécoise, 1999.