Het Goud van de sikhs: Pracht en universaliteit van de Granth

Ver­taald uit het Frans • Ne­der­lands (néer­landais)

Een van de hei­lige vij­vers van In­dia is het « meer van de on­ster­fe­lijk­heid » (Am­rita Sa­ra), in Am­ritsar¹Ver­wor­pen vor­men:
« Meer van de on­ster­fe­lijk­heid ».
« Vij­ver van de on­ster­fe­lijk­heid ».
« Bas­sin van de on­ster­fe­lijk­heid ».
« Bas­sin van de on­ster­fe­lijk­heids­drank ».
« Bas­sin van de nec­tar ».
« Meer van de nec­tar ».
« Voor­tref­fe­lijke am­bro­zijn ».
Am­rita Sa­ras.
Umrita-sara.
Umritsar.
Umritsir.
Umretsir.
Amretsir.
Amritsir.
Umbritsir.
Amritsur.
Umritsur.
Umritzer.
Umbritzir.
Amretseyr., waar het hart van het sikh­ge­loof klopt. Wie er­heen gaat, wordt mee­ge­voerd door een men­sen­me­nigte in geu­ren van bloe­men en wie­rook en komt met haar aan bij een won­der: een gou­den tem­pel die als een kost­baar ju­weel troont te mid­den van de wa­te­ren. Men ver­wacht er­door be­koord te wor­den en men wordt er­door ver­blind. Een on­be­schrijf­lijk ge­drang van rei­zi­gers, pel­grims en nieuws­gie­ri­gen van « alle ras­sen van In­dia » ver­dringt zich er en roept el­kaar toe « in klank­rijke dia­lec­ten die het oor tref­fen als een fan­fa­re­geschal », ter­wijl kin­de­ren al ren­nend de mar­me­ren ka­den rond­gaan. Deze tem­pel ver­wel­komt ie­der­een zon­der on­der­scheid van ge­slacht of ge­loof. Bin­nenin geen en­kel af­gods­beeld. Het enige voor­werp van ver­e­ring, neer­ge­legd in de grote zaal on­der een bal­da­kijn van bro­kaat, is de Granth, oor­spron­ke­lijk sa­men­ge­steld door Ar­jan, de vijfde goe­roe, en zijn trouwe schrij­ver Bhai Gur­das. « Dag en nacht zon­der op­hou­den, als om een soort van eeu­wig­du­rende aan­bid­ding te ver­we­zen­lij­ken, zin­gen granthi [of­fi­ci­an­ten] on­der deze eer­bied­waar­dige ge­wel­ven frag­men­ten uit het hei­lige boek, be­ge­leid door snaar­in­stru­men­ten. »

Een half millennium van verspreide poëzie

De sikhs dui­den hun hei­lig boek aan als de Adi Granth (het Eer­ste Boek) of de Sri Gourou Granth Sa­hib (het Eer­bied­waar­dige Mees­ter Boek)²Ver­wor­pen vor­men:
Sri Guru Granth Sa­heb.
Siri Guru Granth Sa­hid.
Shri Guru Grant Sa­hib.
Śrī Guru Gran­tha Sāhib., maar nog va­ker on­der de vage naam Granth (het Boek)³Ver­wor­pen vor­men:
Grantha.
Grant.
Grântah.
Grandth., zo­als de chris­te­nen het hunne de Bijbel (de Boeken) noe­men. Wel­nu, de Granth is een vol­strekt uniek werk in ver­ge­lij­king met de ca­nons van an­dere gods­dien­sten: een fas­ci­ne­rende po­ë­ti­sche bloem­le­zing die niet al­leen de hym­nen en ge­zan­gen van zijn goe­roes be­vat, maar ook die van vroe­gere mys­ti­ci, zo­als sjeik Fa­ri­dud­din, ge­naamd Baba Fa­rid, ge­bo­ren om­streeks 1175. De goe­roes zelf leef­den tus­sen 1469 en 1708 — dat maakt een half mil­len­nium van ver­spreide In­di­ase po­ë­zie, waar­van de on­on­der­bro­ken re­ci­ta­tie (ak­hand path) twee da­gen en twee nach­ten vergt van de granthi die el­kaar zon­der rust af­los­sen. Daarom be­paalde de tiende en laat­ste goe­roe, Go­bind Singh, op zijn sterf­bed, in plaats van een op­vol­ger te be­noe­men, dat deze bun­del voort­aan de eeu­wige zie­len­leids­man zou zijn: « Na mijn dood moet gij u in alle om­stan­dig­he­den tot de Granth Sa­hib wen­den; hij zal uw goe­roe zijn; al­les wat gij hem vraagt, zal hij u to­nen ».

De Gemeenschappelijke Keuken van de broederschap

De fi­lo­so­fie van de Granth is een op­voe­ding van liefde en wel­wil­lend­heid, ge­wor­pen tus­sen de hin­doe­we­reld en de is­la­mi­ti­sche we­reld. Van de eer­ste neemt zij de de­vo­tie (bhakti) over zon­der de af­go­den noch het juk van de kas­ten. Van de tweede — het mo­no­theïsme en het soefi-e­lan zon­der de sha­ria. Door zich van de hoge po­ë­zie te be­die­nen, geeft zij een beeld van wat een le­ven kan zijn dat het waard is ge­leefd te wor­den, een waar le­ven; wat haar ver­heft tot de rang van uni­ver­sele gods­dienst. Haar ge­bed ein­digt stee­vast met deze wen­sen voor de ge­hele mens­heid: « Moge Uw wil, o Heer, een­ie­der en al­len vrede en ge­luk bren­gen, in de hele we­reld ». Bhai Gur­das, reeds ge­noemd, legt uit:

« Hij [de sikh] leeft waar­lijk een le­ven van op­of­fe­ring, het le­ven van een slaaf van de Heer die hij lief­heeft. […] In zijn liefde ver­geet hij hon­ger en slaap. Zijn han­den zijn on­op­hou­de­lijk be­zig met het hel­pen van hen die in nood ver­ke­ren en het troos­ten van hen die ter­neer­ge­sla­gen zijn. […] Groot­moe­dig, ver­draag­zaam en se­reen, leeft hij om de mens­heid te die­nen. »

Lad­a­me, Paul-A­lexis, « Les Sikhs » (« De sikhs »), Ca­hiers d’é­tu­des ca­tha­res, nr. 147, herfst 1995, p. 3-38.

De goe­roes heb­ben een ab­so­lute ge­lijk­heid ge­pre­dikt, die haar meest con­crete uit­druk­king vindt in de langar. Dit woord duidt de eet­zaal aan die bij de tem­pels hoort en de ge­meen­schap­pe­lijke maal­tijd die er wordt ge­ser­veerd, open voor ie­der­een. « De langar, in­ge­steld door de eer­ste goe­roe, […] Na­nak, was bij­zon­der ori­gi­neel en ra­di­caal in In­dia waar er eeu­wen­lang […] ver­bo­den gol­den, en nog steeds gel­den, be­tref­fende de per­so­nen met wie men eet ». Men zegt dat kei­zer Ak­bar in ei­gen per­soon, de ver­draag­zaamste van de Mo­gol­heer­sers, zich naar deze on­voor­waar­de­lijke gast­vrij­heid voeg­de, door plaats te ne­men in de rijen der ge­rin­gen om met hen de maal­tijd te de­len⁴Vol­gens een wei­nig be­trouw­bare over­le­ve­ring maakte deze epi­sode zulk een in­druk op de vorst dat hij het ter­rein schonk waar de sikhs het « meer van de on­ster­fe­lijk­heid » zou­den gra­ven..

« “Bouw het vlot van de con­tem­pla­tie, erop zul je on­ge­hin­derd over­ste­ken,
En je zult noch op de oce­aan noch op het ge­tij stui­ten. […]
Hij die zijn ego be­dwingt, zich van het ’ik’ ont­doet en zich op die wijze ver­rijkt. […]
Men scheidt niet meer als men zich waar­lijk met de Heer ver­e­nigt.
Dan houdt het ko­men en gaan op, en men ont­waart overal de Heer.”⁵Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. III, vert. uit het Pend­ja­bi, het Hin­di, het Per­zisch en ver­schei­dene In­di­ase dia­lec­ten door Jar­nail Singh, p. 869.

In een zeer sym­bo­li­sche taal vat dit ge­dicht op be­won­de­rens­waar­dige wijze de [sik­h-]leer sa­men. Het ego (haumai, “ik-zelf”) van de mens […] is ge­van­gen in het ma­te­ri­ële le­ven en zijn fou­ten, voor­ge­steld door de oce­aan en het ge­tij. Daar­door […] kan hij de an­dere oe­ver niet be­rei­ken, die van de uit­ein­de­lijke be­vrij­ding (nirvanu) […]. De mens moet dus zijn gees­te­lijke es­sen­tie (manu) zui­ve­ren, haar los­ma­ken uit het om­hul­sel van het “ik-zelf” en zich daar­door aan­ge­naam ma­ken voor God »

Ma­trin­ge, De­nis, Les Sikhs : his­toire et tra­di­tion des « Li­ons du Pan­jab » (De sikhs: ge­schie­de­nis en tra­di­tie van de « Leeu­wen van de Pan­jab »), Pa­rijs: Al­bin Mi­chel, coll. « Planète Inde », 2008.

Een aards Jeruzalem

De avond valt over de Pend­jab, en de gou­den tem­pel om­ringt zich met snoe­ren van olie­lamp­jes « waar­van de weer­spie­ge­lin­gen in het wa­ter hem doen hui­ve­ren met het ge­flon­ker van een schat » (Mir­cea Eli­a­de). De be­schou­wer be­denkt dan dat deze plek veel meer is dan zij lijkt. Het is het vi­si­oen van een stad die al­tijd « schit­te­rend […] haar dui­zen­den stra­lende koe­pels edel aan de blik­ken aan­biedt […] waarop het licht […] valt en te­rug­kaatst in een ver­blin­dende ne­vel » (La­m­ar­ti­ne). Het is de be­lofte van een stad die de mens met zijn me­de­mens ver­zoent, zo­als met zichzelf, en waar­van het oor­spron­ke­lijke Je­ru­za­lem mij elke dag ver­der ver­wij­derd lijkt te ra­ken:

« Voor een chris­ten lijkt de tem­pel van Am­ritsar een voor­af­beel­ding van het he­melse Je­ru­za­lem, de stad waar­van de Open­ba­ring zegt dat haar poor­ten nooit ge­slo­ten zul­len wor­den om alle vol­ke­ren te ont­van­gen⁶Et am­bu­la­bunt gen­tes in lu­mine ejus, et re­ges terræ af­fe­rent glo­riam suam et ho­no­rem in il­lam. Et portæ ejus non clau­den­tur per diem; nox enim non erit il­lic (De vol­ke­ren zul­len in zijn licht wan­de­len, en de ko­nin­gen der aarde zul­len er hun glo­rie bren­gen. Dag na dag zul­len de poor­ten nooit ge­slo­ten wor­den, want er zal geen nacht meer zijn). Openb. 21, 24-25 (La Bi­ble : tra­duc­tion of­fi­cielle li­tur­gique). voor de troon van God en het Lam. In­der­daad is er op deze plek de aan­kon­di­ging van een ver­zoende mens­heid, des te aan­grij­pen­der wan­neer men de pijn­lijke ge­schie­de­nis van de Pend­jab en het sik­hisme kent. »

Va­gneux, Yann, « Le Tem­ple d’or » (« De Gou­den Tem­pel »), La Croix, 12 ja­nu­ari 2024.

Om verder te lezen

Rond Sri Gourou Granth Sahib, dl. I

Citaten

« Op tien­ja­rige leef­tijd is men een kind,
De jeugd toont zich op twin­tig­ja­rige leef­tijd;
En op der­tig­ja­rige leef­tijd is men trots op zijn schoon­heid.
Men bloeit op veer­tig­ja­rige leef­tijd,
Op vijf­tig­ja­rige leef­tijd heeft men geen vaste tred,
En op zes­tig­ja­rige leef­tijd haalt de ou­der­dom de mens in.
Op ze­ven­tig­ja­rige leef­tijd ver­zwakt het ver­stand,
Op tach­tig­ja­rige leef­tijd is men niet meer in staat te wer­ken.
Op ne­gen­tig­ja­rige leef­tijd is men voor­goed bed­le­ge­rig,
En de kracht ont­breekt ons vol­ko­men.
Na­nak, ik heb overal ge­zocht,
Ik heb be­gre­pen dat de we­reld slechts een rook­kas­teel is. »

Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. I, vert. uit het Pend­ja­bi, het Hin­di, het Per­zisch en ver­schei­dene In­di­ase dia­lec­ten door Jar­nail Singh, Pro­vi­den­cia­les: In­tel­lec­tual Ser­vi­ces In­ter­na­ti­o­nal, 1996.

Downloads

Geluidsopnamen

• De­nis Ma­tringe à pro­pos des sikhs (De­nis Ma­tringe over de sikhs). (France Cul­tu­re).

Gedrukte werken

• Tra­duc­tion de Sri Gourou Granth Sa­hib, t. I par Jar­nail Singh (1996) (Ver­ta­ling van Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. I door Jar­nail Singh (1996)). (Sikh Book Club).

Rond Sri Gourou Granth Sahib, dl. II

Citaten

« De rij­ken zijn trots op hun rijk­dom­men;
De land­ei­ge­na­ren zijn trots op hun gron­den;
De ko­ning is trots op zijn grond­ge­bied;
Maar voor [de] vrome is Zijn steun al­les.
Als ie­mand steunt op de Wa­re, de Heer,
Helpt de Mees­ter hem met al Zijn macht, en hij kent geen ne­der­laag.
Wan­neer men elke an­dere steun ver­laat en de toe­vlucht van de Heer zoekt,
[…] komt de Heer in onze geest wo­nen. »

Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. II, vert. uit het Pend­ja­bi, het Hin­di, het Per­zisch en ver­schei­dene In­di­ase dia­lec­ten door Jar­nail Singh, Pro­vi­den­cia­les: In­tel­lec­tual Ser­vi­ces In­ter­na­ti­o­nal, 1996.

Downloads

Geluidsopnamen

• De­nis Ma­tringe à pro­pos des sikhs (De­nis Ma­tringe over de sikhs). (France Cul­tu­re).

Gedrukte werken

• Tra­duc­tion de Sri Gourou Granth Sa­hib, t. II par Jar­nail Singh (1996) (Ver­ta­ling van Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. II door Jar­nail Singh (1996)). (Sikh Book Club).

Rond Sri Gourou Granth Sahib, dl. III

Citaten

« De dood heerst in de we­reld; waar­lijk, zij is als een zand­kas­teel.
Dit kas­teel ver­dwijnt plot­se­ling, als pa­pier in de re­gen.
O mijn wan­ke­lende geest, over­denk de waar­heid goed!
Sid­dha’s, yo­gi’s, adep­ten, huis­va­ders, uit­ein­de­lijk ver­trek­ken zij al­len van hier.
Vluch­tig als de droom van de nacht is de we­reld,
Al­les wat wij zien zal op een dag ver­dwij­nen,
Dus, o on­we­ten­de, waarom hecht gij u aan de lucht­spie­ge­ling?
Waar zijn uw broe­ders? Waar zijn uw vrien­den? Kijk goed!
Som­mi­gen zijn ver­trok­ken, an­de­ren zul­len ver­trek­ken, ie­der op zijn beurt. […]
Na­nak is Uw die­naar, o Heer, red mijn eer! »

Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. III, vert. uit het Pend­ja­bi, het Hin­di, het Per­zisch en ver­schei­dene In­di­ase dia­lec­ten door Jar­nail Singh, Pro­vi­den­cia­les: In­tel­lec­tual Ser­vi­ces In­ter­na­ti­o­nal, 1996.

Downloads

Geluidsopnamen

• De­nis Ma­tringe à pro­pos des sikhs (De­nis Ma­tringe over de sikhs). (France Cul­tu­re).

Gedrukte werken

• Tra­duc­tion de Sri Gourou Granth Sa­hib, t. III par Jar­nail Singh (1996) (Ver­ta­ling van Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. III door Jar­nail Singh (1996)). (Sikh Book Club).

Rond Sri Gourou Granth Sahib, dl. IV

Citaten

« Men jam­mert en men klaagt; het is de da­ge­lijkse sleur,
Men her­in­nert zich zijn (ge­stor­ven) ver­wan­ten om wat zij ons ge­bracht heb­ben.
Maar als men zich be­wust van de we­reld los­maakt,
Sterft men niet meer, wordt men niet meer ge­bo­ren en lijdt men geen smart.
Elk con­flict komt voort uit de ver­strik­king van de Maya [de Il­lu­sie],
Zeld­zaam is de per­soon die op de Naam [van de Heer] steunt.
De Maya met drie hoe­da­nig­he­den⁷Het be­treft wat de hin­doe­kos­mo­lo­gie het triguna noemt, of de drie hoe­da­nig­he­den van de Maya: de goed­heid, de harts­tocht, de duis­ter­nis. « Deze hoe­da­nig­he­den zijn in God aan­we­zig als schijn­bare ver­schijn­se­len eer­der dan als wer­ke­lij­ke, want [men] her­haalt ons tot ver­za­di­gens toe: “God heeft geen hoe­da­nig­he­den”, Hij heeft geen guna [at­tri­bu­ten], aan­ge­zien niets Hem be­perkt, dat Hij niet op de ene ma­nier eer­der dan op de an­dere kan zijn, maar dat Hij op alle ma­nie­ren is, “vol­strekt” » (Alfred Rous­sel). be­heerst de hele we­reld,
Al wie zich er­aan hecht, lijdt smart. »

Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. IV, vert. uit het Pend­ja­bi, het Hin­di, het Per­zisch en ver­schei­dene In­di­ase dia­lec­ten door Jar­nail Singh, Pro­vi­den­cia­les: In­tel­lec­tual Ser­vi­ces In­ter­na­ti­o­nal, 1996.

Downloads

Geluidsopnamen

• De­nis Ma­tringe à pro­pos des sikhs (De­nis Ma­tringe over de sikhs). (France Cul­tu­re).

Gedrukte werken

• Tra­duc­tion de Sri Gourou Granth Sa­hib, t. IV par Jar­nail Singh (1996) (Ver­ta­ling van Sri Gourou Granth Sa­hib, dl. IV door Jar­nail Singh (1996)). (Sikh Book Club).

Bibliografie

• Ba­sil, Priya, Be my guest : cui­si­ne, hos­pi­ta­lité et gé­né­ro­sité (Be my gue­st: keu­ken, gast­vrij­heid en vrij­ge­vig­heid), vert. uit het En­gels door Ca­role Han­na, Pa­rijs: Del­court, 2020.
• Eli­a­de, Mir­cea, L’Inde (India), vert. uit het Roe­meens door Alain Pa­r­uit, Pa­rijs: l’Her­ne, coll. « Mé­and­res », 1988.
• Har­bans Singh en De­la­hout­re, Mi­chel, Le Sik­hisme : an­tho­lo­gie de la poé­sie re­li­gi­euse sik­he. Le « Guru Granth » • Bhâî Vîr Singh (Het sik­his­me: bloem­le­zing van de re­li­gi­euze sikhpo­ë­zie. De « Guru Granth » • Bhâî Vîr Singh), voorw. van Oli­vier La­com­be, Lou­vain-la-Neu­ve: Cen­tre d’his­toire des re­li­gi­ons, coll. « Homo re­li­gi­o­sus », 1985.
• Lad­a­me, Paul-A­lexis, « Les Sikhs » (« De sikhs »), Ca­hiers d’é­tu­des ca­tha­res, nr. 147, herfst 1995, p. 3-38.
• Ma­trin­ge, De­nis, Les Sikhs : his­toire et tra­di­tion des « Li­ons du Pan­jab » (De sikhs: ge­schie­de­nis en tra­di­tie van de « Leeu­wen van de Pan­jab »), Pa­rijs: Al­bin Mi­chel, coll. « Planète Inde », 2008.
• Ré­vil­le, Al­bert, « Les Sikhs » (« De sikhs »), Re­vue po­li­tique et lit­té­raire (Re­vue bleue), juli tot de­cem­ber 1883. (Google Boe­ken).
• Ro­bie, Je­an, « Am­rit­sir [Am­ritsar] et le Tem­ple d’or » (« Am­rit­sir [Am­ritsar] en de Gou­den Tem­pel »), Bul­le­tin de la Classe des let­tres et des sci­en­ces mo­ra­les et po­li­tiques et de la Classe des beaux-arts, Brus­sel: Acadé­mie roy­ale de Bel­gique, 1900, p. 801-809. (Google Boe­ken).
• Singh Kal­si, Se­wa, Le Sik­hisme : le sa­bre à dou­ble tran­chant et l’u­ni­cité de Dieu (Het sik­his­me: het twee­snij­dend zwaard en de uni­ci­teit van God), vert. uit het En­gels, be­wer­king en bij­wer­king door Alain Sain­te-Ma­rie, Ar­les: Ac­tes Sud, coll. « Le souf­fle de l’e­sprit », 2019.
• Va­gneux, Yann, « Le Tem­ple d’or » (« De Gou­den Tem­pel »), La Croix, 12 ja­nu­ari 2024.