Τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου, ένας μονάρχης χωρίς στέμμα

Μεταφρασμένο από τα γαλ­λικά • ελ­ληνικά (grec)

«Χωρίς αυτό το θεμελιώδες κλειδί [Τα Ανάλεκτα], δεν θα μπορούσε κανείς να έχει πρόσβαση στον κινεζικό πολιτισμό. Και όποιος αγνοεί αυ­τόν τον πολιτισμό δεν θα μπορούσε ποτέ να φτάσει παρά σε μια μερική κατανόηση της αν­θρώπινης εμπει­ρίας.»

Confucius. Les Entretiens de Confucius (Τα Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου), μτ­φρ. από τα κινεζικά Pierre Ryckmans, πρόλ. René Étiemble. Παρίσι: Gallimard, σειρά «Connaissance de l’Orient», 1987.

Η ιστορία της σκέψης προσφέρει λίγα παραδείγ­ματα επιρ­ροής τόσο εκτεταμένης και τόσο διαρ­κούς όσο εκείνη του Σεβαστού Δασκάλου Κονγκ ή Κονγ­κφου­τζί¹Απορ­ριπτέοι τύποι:
Cong fou tsëe.
Krong-fou-tsé.
K’ong-fou-tseu.
Kong-fou-tze.
Khoung-fu-tzée.
Khoung-fou-dze.
Cung-fou-tsée.
Khung-fu-dsü.
Kung-fu-tsu.
Kung fu-tzu.
Cun-fu zu.
Cum-fu-çu.. Αν πρέπει να κρίνουμε τη μεγαλοσύνη του από το βαθύ αποτύπωμα που άφησε σε όλους τους λαούς της Ανατολικής Ασίας, μπορούμε ασφαλώς να τον ονομάσουμε «τον μεγαλύτερο διδάσκαλο […] που έχουν ποτέ παραγάγει οι αιώνες». Στα Ανάλεκτά του (Λουνγιού)²Απορ­ριπτέοι τύποι:
Analectes (Ανάλεκτα).
Dialogues (Διάλογοι).
Les Annales (Τα Χρονικά).
Les Propos (Τα Λόγια).
Les Entretiens philosophiques (Οι Φιλοσοφικές Συνομιλίες).
Les Discussions philosophiques (Οι Φιλοσοφικές Συζητήσεις).
Le Livre des entretiens ou des discours moraux (Το Βιβλίο των συνομιλιών ή των ηθικών λόγων).
Discours et paroles (Λόγοι και ρήσεις).
Aphorismes (Αφορισμοί).
Conversations avec ses disciples (Συνομιλίες με τους μαθητές του).
Liber sententiarum (Το Βιβλίο των γνωμικών).
Ratiocinantium sermones (Οι Συνομιλίες των ορ­θολογιστών).
Dissertæ sententiæ.
Lén-yù.
Luen yu.
Louen yu.
Loung yu.
Lien-yu.
Liun iu.
Liun-ju.
Loun-yu.
Loun iu.
Lún-iù.
Να μη συγ­χέεται με:
Les Entretiens familiers de Confucius (Οι Οι­κείες Συνομιλίες του Κομ­φού­κιου) (Kongzi jiayu) που αποτελούν ένα εί­δος ετερόδοξου συμπληρώματος της συλ­λογής των Ανάλεκτων. εκ­δηλώνονται με λάμψη η φλογερή του αγάπη για την αν­θρωπότητα και η υψηλή του ηθική, αντλημένη από τις πηγές της κοι­νής λογικής· εκεί φανερώνεται η αδιάκοπη μέριμνά του να αποδώσει στην αν­θρώπινη φύση την πρώτη εκείνη λάμψη που έλαβε από τον Ου­ρανό, αλλά που σκοτεί­νια­σαν τα ζοφερά πέπλα της άγνοιας. Δεν θα εκ­πλαγούμε λοι­πόν αν οι Ιησουί­τες πατέρες, οι οποίοι τον γνώρισαν στην Ευ­ρώπη και την έκαναν να τον θαυ­μάσει υπό το λατινοποι­ημένο όνομα Confucius, συνέλαβαν για εκεί­νον εν­θου­σια­σμό ίσο με εκεί­νον των Κινέζων. Εί­δαν στα Ανάλεκτά του τα μαρ­γαριτάρια της Κίνας ή κάτι ακόμη μεγαλύτερης αξίας, διότι pretiosior est cunctis opibus [sapientia] (η σοφία εί­ναι πολυτιμότερη από τα μαρ­γαριτάρια)³Παρ. 3,15 (μτ­φρ. La Bible: traduction officielle liturgique (Η Βίβλος: επίσημη λει­τουρ­γική μετάφραση)).. Και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «αυ­τές οι διδασκαλίες δεν εί­ναι μόνο καλές για τους αν­θρώπους της Κίνας, αλλά […] λίγοι Γάλ­λοι θα ήταν […] πολύ ευ­τυχείς αν μπορού­σαν να τις θέσουν σε πράξη». Ο ίδιος ο Βολ­ταί­ρος, κατακτημένος, κρέμασε στο γραφείο του ένα πορ­τρέτο του Κινέζου σοφού, στο κάτω μέρος του οποίου χάραξε αυ­τούς τους τέσ­σερις στίχους:

«Της μόνης σωτήριας λογικής ερ­μηνευ­τής,
Χωρίς να θαμπώνει τον κόσμο, φωτίζοντας τα πνεύ­ματα,
Δεν μίλησε παρά ως σοφός και ποτέ ως προφήτης·
Κι όμως τον πίστεψαν, ακόμη και στην ίδια του τη χώρα.»

Voltaire. «De la Chine» («Περί Κίνας»). Œuvres complètes de Voltaire (Άπαντα του Βολ­ταί­ρου), τόμ. 40, Questions sur l’Encyclopédie, par des amateurs (Ζητήματα επί της Εγκυκλοπαί­δειας, από ερασιτέχνες), IV, César-Égalité (Καίσαρ-Ισότητα). Οξ­φόρ­δη: Voltaire Foundation, 2009.

Η Προφάνεια της ορθής λογικής

Εξεταζόμενο υπό το διπλό πρίσμα της ηθικής και της πολιτικής, το δόγμα του Κομ­φού­κιου συγκρίνεται με εκείνο που δίδασκε ο Σωκράτης την ίδια περίπου εποχή. «Φίλοι της λογικής, εχθροί του εν­θου­σια­σμού» (Βολ­ταί­ρος), ο Κομ­φού­κιος και ο Σωκράτης έν­δυσαν την αρ­χαία σοφία με αυτή τη γλυκύτητα, αυτή την προφάνεια, αυτή την ηρεμία ικανές να αγ­γίξουν τα πιο τραχιά πνεύ­ματα. Ποτέ ίσως το αν­θρώπινο πνεύμα δεν εκ­προσωπήθηκε με τόσο αξιο­πρεπή τρόπο όσο από αυ­τούς τους δύο άν­δρες. Ανώτεροι μέσω της φιλοσοφίας τους, δεν ήταν λιγότερο μέσω της κρίσης τους. Έτσι, γνώριζαν πάντα μέχρι πού πρέπει να φτάσει κανείς και πού πρέπει να σταματήσει. Και αν, ωστόσο, απομακρύνονταν από τον ίσιο δρόμο, η κοινή τους λογική τους επανέφερε σε αυ­τόν, πράγμα που τους δίνει ένα σημαντικό πλεονέκτημα έναντι πολ­λών φιλοσόφων του και­ρού μας, που έχουν συλ­λογισμούς τόσο μπερ­δεμένους, τόσο εσφαλ­μένους, λεπτολογίες τόσο φοβερές, ώστε δυσκολεύ­ονται να καταλάβουν τους ίδιους τους εαυ­τούς τους. «Ο Δάσκαλος εί­πε: “Κανείς δεν θα σκεφτόταν να βγει αλ­λιώς παρά μέσα από την πόρ­τα. Γιατί λοι­πόν οι άν­θρωποι ζητούν να βαδίσουν έξω από την Οδό;”» (VI.17)

Θα λυπηθού­με, ως εκ τού­του, για τη γνώμη του Χέγκελ, ο οποί­ος, μη βρίσκοντας στα Ανάλεκτα καμία από εκεί­νες τις παρεκτροπές που ονόμαζε φιλοσοφία, απεφάνθη με μια λέξη φοβερή: «θα ήταν προτιμότερο για τη φήμη του Κομ­φού­κιου να μην είχε μεταφραστεί το έργο του»⁴Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Leçons sur l’histoire de la philosophie (Μαθήματα για την ιστορία της φιλοσοφίας), μτ­φρ. από τα γερ­μανικά Jean Gibelin. Παρίσι: Gallimard, 1954.. Αυτή η περιφρόνηση, εντελώς γερ­μανική, εί­ναι ακόμη πιο παράξενη καθώς η Γερ­μανία δια­θέτει, με τις Συνομιλίες του Γκαίτε, ένα βιβλίο εξέχουσα προσιτό τόσο από τη γαλήνια ομορ­φιά του όσο και από τη ζώσα παρου­σία ενός Δασκάλου. Ας μην παραπλανηθού­με! Να κρίνεις τον Κομ­φού­κιο ανάξιο μετάφρασης σημαί­νει να απορ­ρίπτεις την ίδια τη λογική — «αυτή την εσωτερική αλήθεια που βρίσκεται στην ψυχή όλων των αν­θρώπων, και την οποία ο φιλόσοφός μας συμ­βου­λευόταν διαρ­κώς για να καθοδηγεί όλα του τα λόγια» (Jean de Labrune).

Η Οδός του σοφού

Όπως τόσοι άλ­λοι «διδάσκαλοι» του αν­θρώπινου γένους, όπως ο Βού­δας στην Ιν­δία, ο Ζαρατού­στρα στην Περ­σία, ο Κομ­φού­κιος δεν ήταν συγ­γραφέας, αλλά Δάσκαλος που άφησε στους μαθητές του τη φροντίδα να καταγράψουν τις διδασκαλίες του. Άλ­λωστε, ξένος προς τους μεγάλους λόγους και την άκαιρη ευ­γλωτ­τία, προτιμούσε μια στάση συγκεντρωμένη, «όπως αυτή ενός μου­σικού σκυμ­μένου πάνω από το όρ­γανό του για να βγάλει τις ωραιότερες μελωδίες»⁵Σύμ­φωνα με τη φωτεινή ει­κόνα του Antoine-Joseph Assaf.. Έφτανε ορισμένες φορές στο σημείο να αναστενάζει: «Θα ήθελα να μη μιλούσα πια». Στους μαθητές που συγκινού­νταν από τις σιω­πές του, απαντούσε με μια μεγαλοπρέπεια σχεδόν κοσμική: «Μιλάει ο Ου­ρανός; Ωστόσο οι τέσ­σερις εποχές ακολου­θούν την πορεία τους, ωστόσο τα εκατό πλάσματα γεν­νιού­νται. Μιλάει ο Ου­ρανός;» (XVII.19)

Δήλωνε ταπεινά σε όποιον ήθελε να τον ακού­σει: «Μεταβιβάζω, δεν επινοώ τίποτα […] και αγαπώ την Αρ­χαιότητα» (VII.1). Αυ­τόν τον ρόλο του δια­βιβαστή των τελετουρ­γιών (li), της γνώσης (zhi), της αν­θρώπινης συναί­σθησης (ren) τον εκ­πλήρωνε με αφοσίωση, με αξιο­πρέπεια· όχι χωρίς να περνά από βαθιές καταρ­ρεύ­σεις, γνωρίζοντας πόσο «η αποστολή του εί­ναι βαριά, και η οδός του μακρά» (VIII.7). Ωστόσο, εν­θάρ­ρυνε τον εαυτό του στη σκέψη ότι εκ­πληρώνει μια αληθινή ου­ράνια εντολή: «Ο βασιλιάς Ουέν πέθανε. Τώρα, δεν εί­μαι εγώ που μου έχει εμπιστευ­θεί η παρακαταθήκη του πολιτισμού; Αν ο Ου­ρανός είχε ορ­κιστεί την απώλειά της, γιατί θα την εμπιστευόταν σε έναν θνητό σαν εμένα; Και αν ο Ου­ρανός αποφάσισε να δια­φυλάξει αυτή την παρακαταθήκη, τι έχω να φοβηθώ από τους αν­θρώπους του Κουάν­γκ;» (IX.5)

Η Αυτοκρατορία της αρετής

Μια λέξη συχνή στα Ανάλεκτα εί­ναι εκείνη του «έντιμου αν­θρώπου» (junzi), που αρ­χικά προσ­διόριζε έναν ευ­γενή προερ­χόμενο από αριστοκρατική γενιά και οι­κογένεια, αλλά στην οποία ο Κομ­φού­κιος δίνει μια νέα έν­νοια αντικαθιστώντας την αριστοκρατία της καταγωγής με εκείνη της καρ­διάς. Ο άν­δρας ποιότητας δεν προσ­διο­ρίζεται πλέον από τη γέν­νηση που λαμβάνει από τα χέρια της τύχης, αλλά από την ηθική ανύψωση και την ευαι­σθησία που αποκτά μέσω της μελέτης⁶Όπως υπεν­θυμίζει ο Cyrille Javary, η Γαλ­λία θα περιμένει εί­κοσι τρεις αιώνες μετά τον Κομ­φού­κιο για να δει τον Φίγκαρο, τον υπηρέτη του κόμη, να διεκ­δικεί αι­σθήματα ισότητας και εκ­δίκησης ενάντια στα προνόμια του κυρίου του: «Κύριε κόμη […]. Επειδή εί­στε ένας μεγάλος άρ­χοντας, νομίζετε ότι εί­στε μεγάλη ιδιο­φυΐα!… Αρ­χοντιά, περιου­σία, βαθ­μό, θέσεις· όλα αυτά κάνουν τόσο υπερήφανο! Τι κάνατε για τόσα αγαθά; Δώσατε στον εαυτό σας τον κόπο να γεν­νηθεί­τε, και τίποτε άλ­λο. Κατά τα λοι­πά, άν­θρωπος αρ­κετά συνηθισμένος! Ενώ εγώ», κ.λπ.. Όμοιος με τον «πολικό αστέρα» (II.1), αμετάβλητος και κεντρικός, δεν τον απασχολεί το να μην παρατηρείται· επιδιώκει μάλ­λον να κάνει κάτι αξιοπαρατήρητο: «Ο Δάσκαλος εί­πε: “Δεν εί­ναι δυστυχία το να μη γίνει κάποιος γνωστός στους αν­θρώπους, αλλά εί­ναι δυστυχία το να μην τους γνωρίζει”» (I.16). Πού να βρει κανείς ένα ωραιότερο γνωμικό, μια μεγαλύτερη αδια­φορία απέναντι στη δόξα και τις επιτυχίες; Τι σημασία έχει, εν τέλει, αν ο Κομ­φού­κιος έμει­νε, σε όλη του τη ζωή, ένας μονάρ­χης χωρίς στέμ­μα; Έχτισε μια Αυ­τοκρατορία της οποίας τα αόρατα σύνορα εκτεί­νονται μέχρι εκείνα της αν­θρωπότητας.

Για να πάτε πιο μακριά

Γύρω από Les Entretiens de Confucius (Τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου)

Παραθέματα

«子曰：「不知命，無以爲君子也；不知禮，無以立也；不知言，無以知人也。」»

論語 στο Wikisource 中文, [δια­δίκτυο], τελευ­ταία πρόσβαση 15 Απριλίου 2026.

«Ο Κομ­φού­κιος λέει: “Όποιος δεν γνωρίζει το πεπρωμένο δεν μπορεί να ζήσει ως έντιμος άν­θρωπος. Όποιος δεν γνωρίζει τις τελετουρ­γίες δεν ξέρει πώς να συμπεριφέρεται. Όποιος δεν γνωρίζει το νόημα των λέξεων δεν μπορεί να γνωρίζει τους αν­θρώπου­ς”.»

Confucius. Les Entretiens de Confucius (Τα Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου), μτ­φρ. από τα κινεζικά Pierre Ryckmans, πρόλ. René Étiemble. Παρίσι: Gallimard, σειρά «Connaissance de l’Orient», 1987.

«Ο Δάσκαλος εί­πε: “Όποιος δεν γνωρίζει τη μοίρα του δεν θα μπορούσε να εί­ναι άν­θρωπος αξιόλογος· όποιος δεν γνωρίζει τις τελετουρ­γίες δεν θα μπορούσε να κρατήσει τη θέση του· όποιος δεν γνωρίζει το νόημα των λέξεων δεν θα μπορούσε να κρίνει τους αν­θρώπου­ς”.»

Confucius. Les Entretiens de Confucius et de ses disciples (Τα Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου και των μαθητών του), μτ­φρ. από τα κινεζικά Jean Levi. Παρίσι: A. Michel, σειρά «Spiritualités vivantes», 2016· επανέκδ. με τίτλο Entretiens (Ανάλεκτα), Παρίσι: Les Belles Lettres, 2019.

«Ο Δάσκαλος εί­πε: “Όποιος δεν αναγνωρίζει το ου­ράνιο διάταγμα δεν θα μπορούσε να εί­ναι άν­θρωπος αξιόλογος. Όποιος δεν κατέχει τις τελετουρ­γίες δεν θα μπορούσε να αυ­τοε­πιβεβαιω­θεί. Όποιος δεν γνωρίζει την αξία των λέξεων δεν θα μπορούσε να γνωρίζει τους αν­θρώπου­ς”.»

Confucius. Les Entretiens (Ανάλεκτα), μτ­φρ. από τα κινεζικά Anne Cheng. Παρίσι: Éditions du Seuil, σειρά «Points. Sagesses», 1981.

«Ο Κομ­φού­κιος λέει: “Χωρίς γνώση του πεπρωμένου, δεν θα μπορούσε κανείς να γίνει άν­θρωπος ποιότητας. Χωρίς γνώση της ευ­γένειας, δεν θα μπορούσε να την τηρήσει. Χωρίς γνώση του νοήματος των λέξεων, δεν θα μπορούσε να κατανοήσει τους αν­θρώπου­ς”.»

Confucius. Les Entretiens de Confucius et de ses disciples (Τα Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου και των μαθητών του), μτ­φρ. από τα κινεζικά André Lévy. Παρίσι: Flammarion, σειρά «GF», 1994.

«Ο Κομ­φού­κιος λέει: “Αν δεν γνωρίζει κανείς το πεπρωμένο, τίποτε δεν επιτρέπει να εί­ναι άν­θρωπος αξιόλογος. Αν δεν γνωρίζει τις τελετουρ­γίες, τίποτε δεν επιτρέπει να εδραιω­θεί στην κοι­νωνία. Αν δεν γνωρίζει το νόημα των λέξεων, τίποτε δεν επιτρέπει να γνωρίσει τους αν­θρώπου­ς!”»

Philosophes confucianistes (Κομ­φου­κια­νοί φιλόσοφοι), μτ­φρ. από τα κινεζικά Charles Le Blanc και Rémi Mathieu. Παρίσι: Gallimard, σειρά «Bibliothèque de la Pléiade», 2009.

«Ο φιλόσοφος εί­πε: “Αν κανείς δεν θεωρεί ότι έχει επιφορ­τιστεί να εκ­πληρώσει μια αποστολή, μια εντολή, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ανώτερος άν­θρωπος.

Αν κανείς δεν γνωρίζει τις τελετουρ­γίες ή τους νόμους που ρυθ­μίζουν τις κοι­νωνικές σχέσεις, δεν έχει τίποτα για να ορίσει τη συμπεριφορά του.

Αν κανείς δεν γνωρίζει την αξία των λόγων των αν­θρώπων, δεν τους γνωρίζει τους ίδιου­ς”.»

Confucius και Mencius. Les Quatre Livres de philosophie morale et politique de la Chine (Τα Τέσ­σερα Βιβλία ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας της Κίνας), μτ­φρ. από τα κινεζικά Guillaume Pauthier. Παρίσι: Charpentier, 1841.

«Ο Δάσκαλος: “Όποιος δεν γνωρίζει το διάταγμα δεν θα μπορούσε να γίνει ένας ευ­γενής άν­θρωπος. Όποιος δεν γνωρίζει τις τελετουρ­γίες δεν θα μπορούσε να συμπεριφέρεται. Όποιος δεν γνωρίζει τις λέξεις δεν θα μπορούσε να γνωρίζει τους αν­θρώπου­ς”.»

Confucius. Le Livre de la sagesse de Confucius (Το Βιβλίο της σοφίας του Κομ­φού­κιου), μτ­φρ. από τα κινεζικά Eulalie Steens. Μονακό· Παρίσι: Éditions du Rocher, σειρά «Les Grands Textes spirituels», 1996.

«Ο Δάσκαλος εί­πε: “Εκεί­νος που δεν γνωρίζει το θέλημα του Ου­ρανού (τον φυσικό νόμο) δεν θα εί­ναι ποτέ σοφός. Εκεί­νος που δεν γνωρίζει τους κανόνες και τις συνήθειες δεν θα εί­ναι σταθερός στη συμπεριφορά του. Εκεί­νος που δεν ξέρει να δια­κρίνει το αληθινό από το ψεύ­τικο στους λόγους των αν­θρώπων δεν μπορεί να γνωρίζει τους αν­θρώπου­ς”.»

Confucius και Mencius. Les Quatre Livres (Τα Τέσ­σερα Βιβλία), μτ­φρ. από τα κινεζικά στα γαλ­λικά και στα λατινικά Séraphin Couvreur. Hejian: Imprimerie de la mission catholique, 1895.

«Magister ait: “Qui non cognoscit Cæli mandata, non habet quo fiat sapiens vir. Qui non novit ritus, non habet quo consistat, id est, non habet certam legem qua constanter se dirigat. Qui nescit discernere (examinare et æstimare) hominum dicta, non habet quo noscat homines”.»

Confucius και Mencius. Les Quatre Livres (Τα Τέσ­σερα Βιβλία), μτ­φρ. από τα κινεζικά στα γαλ­λικά και στα λατινικά Séraphin Couvreur. Hejian: Imprimerie de la mission catholique, 1895.

«Ο Δάσκαλος εί­πε: “Εκεί­νος που δεν γνωρίζει το ου­ράνιο διάταγμα δεν θα μπορούσε να εί­ναι ένας έντιμος άν­θρωπος. Εκεί­νος που δεν γνωρίζει τους κανόνες και τις συνήθειες δεν θα μπορούσε να εδραιω­θεί. Εκεί­νος που δεν γνωρίζει το νόημα των λόγων δεν μπορεί να γνωρίζει τους αν­θρώπου­ς”.»

Confucius. Entretiens du Maître avec ses disciples (Συνομιλίες του Δασκάλου με τους μαθητές του), μτ­φρ. από τα κινεζικά Séraphin Couvreur, αναθ. της μτ­φρ. και επίλ. Muriel Baryosher-Chemouny. Παρίσι: Éd. Mille et une nuits, σειρά «Mille et une nuits», 1997· επανέκδ. με τίτλο Paroles de Confucius, Entretiens (Λόγια του Κομ­φού­κιου, Ανάλεκτα), Παρίσι: Hugo poche, σειρά «Hugo poche: sagesses», 2023.

«Confucii effatum: “Nec sapientiam apprehendere, qui Cæli legem; nec in virtute stare, qui rituum honestatem; nec homines potest dignoscere, qui verborum artem ignorat”.»

Confucius και Mencius. Sinensis imperii libri classici sex (Έξι κλασικά βιβλία της κινεζικής αυ­τοκρατορίας), μτ­φρ. από τα κινεζικά στα λατινικά François Noël. Πράγα: per J. J. Kamenicky, 1711.

«Ο Κομ­φού­κιος έλεγε: “Δεν μπορεί κανείς να φτάσει στη σοφία αν δεν γνωρίζει τον νόμο του ου­ρανού, ούτε να εδραιω­θεί στην αρετή αν αγνοεί τις τελετουρ­γίες της εντιμότητας, ούτε να δια­κρίνει τους αν­θρώπους αν δεν γνωρίζει την τέχνη του λόγου”.»

Confucius και Mencius. Les Livres classiques de l’Empire de la Chine (Τα κλασικά βιβλία της Αυ­τοκρατορίας της Κίνας), έμ­μεση μτ­φρ. από τα λατινικά François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël. Παρίσι: de Bure· Barrois aîné και Barrois jeune, 1784.

«Confucius aiebat: “Qui non s[c]it, adeoque nec credit dari Cœli mandatum et Providentiam, id est, qui non intelligit et credit prospera et adversa, vitam et mortem, etc. a Cœli nutu consilioque pendere (vel, ut exponunt alii, qui non cognoscit lumen rationis cœlitus inditum esse mortalibus, ad quod vitæ suæ rationes omnes componat, et quæ prava sunt, fugiat, quæ recta, prosequatur), vir hujusmodi profecto non habebit quo evadat probus ac sapiens; quin imo multa committet homine indigna, dum quæ illicita sunt, vel supra vires suas, consectabitur, vel iis malis, quæ frustra conabitur effugere, succumbet.

Quisquis ignorat decorum cujusque rei et modum, necnon ritus officiaque civilia, quæ societatis humanæ vincula quædam sunt, ac proprium cujusque hominis decus et firmamentum, non habebit is quo erigatur aut evadat vir gravis et constans, et sibi aliisque utilis; labetur enim assidue, fluctuabit incertus, et ipsius quoque virtutis, si quam forte adeptus est, jacturam aliquando faciet.

Lingua cordis index est; nec raro quidquid in toto latet homine, brevis ejusdem prodit oratio. Quocirca quisquis non intelligit sermones hominum, sic ut apte discernat quam recte, quam perperam quid dicatur, non habebit quo perspectos habeat ipsos homines: errores illorum scilicet, indolem, consilia, facultates.

Porro quisquis hæc tria — Cœli, inquam, providentiam, rerum modum, ipsos denique homines — probe cognoverit, itaque vixerit, ut huic cognitioni vita moribusque respondeat, is omnino dici poterit partes omnes rari sapientis, et qui longe supra vulgus emineat, explevisse”.»

Confucius. Confucius Sinarum philosophus, sive Scientia sinensis latine exposita (Ο Κομ­φού­κιος, φιλόσοφος των Κινέζων, ή Η κινεζική επιστήμη εκτεθει­μένη στα λατινικά), μτ­φρ. από τα κινεζικά στα λατινικά Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet. Παρίσι: D. Horthemels, 1687.

«Όποιος δεν γνωρίζει τις εντολές του Ου­ρανού και την Πρόνοια, όποιος δεν πιστεύει ότι η ευ­ημερία και η αντιξοότητα, η ζωή και ο θάνατος, κ.λπ. εξαρ­τώνται από τη θέληση και τη βουλή του Ου­ρανού, και που δεν αναγνωρίζει ότι το φως της λογικής εί­ναι δώρο που ο Ου­ρανός κάνει στους θνητούς, και στο οποίο πρέπει να συμ­μορ­φώσει κανείς όλες τις κινήσεις της ζωής μας, ως κανόνας του κακού και του καλού, εκεί­νου που πρέπει να αποφύγουμε και εκεί­νου που πρέπει να ασπασθού­με· σίγουρα ένας άν­θρωπος τέτοιου εί­δους δεν θα μπορέσει ποτέ να γίνει άν­θρωπος αξιόλογος και σοφός, κάθε άλ­λο, δεν θα παραλεί­ψει να κάνει πολλά πράγ­ματα ανάξια ενός αν­θρώπου, θα παρασυρ­θεί σε πράγ­ματα που εί­ναι αθέμιτα ή υπεράνω των δυνάμεών του, και θα υποκύψει σε δεινά που μάταια θα προσπαθήσει να αποφύγει.

Εκεί­νος που αγνοεί την πρέπουσα συμπεριφορά και τον τρόπο κάθε πράγ­ματος, τα έθιμα και τα αμοι­βαία καθήκοντα που εί­ναι σαν δεσμοί της αν­θρώπινης κοι­νωνίας και ιδιαί­τερο κόσμημα του καθενός· δεν θα ανυψωθεί ποτέ σε τίποτα, και δεν θα φτάσει στο σημείο να γίνει άν­θρωπος σημαντικός, σοβαρός, σταθερός και χρήσιμος στους δικούς του και στους άλ­λους· αλλά θα πέφτει συνεχώς, θα αμ­φιταλαντεύ­εται σε μια διαρκή αβεβαιότητα, και αν ακόμη έχει αποκτήσει κάποια αρετή, τελικά μια μέρα θα τη χάσει.

Η γλώσσα εί­ναι το σημείο ή ο δεί­κτης της καρ­διάς, και συχνά μια μικρή λέξη που ξεφεύ­γει αποκαλύπτει όλα όσα έχει ένας άν­θρωπος μέσα στο πνεύμα του· γι’ αυτό όποιος δεν κατανοεί τους λόγους των αν­θρώπων, ώστε να μη δια­κρίνει σωστά πόσο ένα πράγμα θα ει­πωθεί καλά ή κακά, δεν θα εί­ναι ικανός να γνωρίζει το βάθος και το εσωτερικό των αν­θρώπων, τα λάθη τους, τη φύση τους, τα σχέδιά τους, και ως πού εκτεί­νεται ή δεν εκτεί­νεται η ικανότητά τους.

Λοι­πόν, όποιος γνωρίζει καλά αυτά τα τρία πράγ­ματα — την πρόνοια του Ου­ρανού, τον ιδιαί­τερο τρόπο των πραγ­μάτων, το εσωτερικό των αν­θρώπων, και που θα έχει διοι­κηθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε η ζωή του και τα ήθη του να ανταποκρίνονται σε αυτή τη γνώση, θα μπορεί απολύτως να ει­πωθεί ότι θα έχει εκ­πληρώσει όλα τα μέρη ενός σπάνιου αν­θρώπου, σοφού και πολύ ανώτερου του κοι­νού.»

Confucius. Confucius, ou La Science des princes contenant les principes de la religion, de la morale particulière, du gouvernement politique des anciens empereurs et magistrats de la Chine (Ο Κομ­φού­κιος, ή Η Επιστήμη των πριγκίπων που περιέχει τις αρ­χές της θρησκεί­ας, της ιδιαί­τερης ηθικής, της πολιτικής δια­κυβέρ­νησης των αρ­χαίων αυ­τοκρατόρων και μαγιστράτων της Κίνας), χει­ρόγραφο αρ. 2331, έμ­μεση μτ­φρ. από τα λατινικά François Bernier, βάσει εκεί­νης των Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet. Παρίσι, Bibliothèque de l’Arsenal, 1687· επανέκδ. (πρόλ. Sylvie Taussig, σινολογική σημεί­ωση Thierry Meynard), Παρίσι: Le Félin, σειρά «Les Marches du temps», 2015.

«Dsü dixit: “Ignorans mandatum haud evadet vir principalis.

Ignorans ritus haud ad consistendum.

Ignorans verba haud ad noscendum homines”.»

Confucius. Werke des chinesischen Weisen Khung-Fu-Dsü und seiner Schüler, t. II (Έργα του Κινέζου σοφού Κουν­γκ-Φου-Τσι και των μαθητών του, τόμ. II), μτ­φρ. από τα κινεζικά στα γερ­μανικά και στα λατινικά Wilhelm Schott. Βερολίνο: C. H. Jonas, 1832.

«Philosophus ait: “Qui non agnoscit Cæli providentiam, non habet unde fiat sapiens. Qui haud noscit ritus, non habet unde consistat. Qui non discernit sermones, non habet unde cognoscat homines”.»

Cursus litteraturæ sinicæ neo-missionariis accommodatus, t. II. Studium classicorum (Πρόγραμμα κινεζικής λογοτεχνίας προσαρ­μοσμένο για τους νέους ιε­ραποστόλους, τόμ. II. Μελέτη των κλασικών), μτ­φρ. από τα κινεζικά στα λατινικά Angelo Zottoli. Σαγκάη: Missionis catholicæ, 1879.

«Ο σοφός λέει: “Εκεί­νος που δεν αναγνωρίζει και δεν δια­κρίνει την τάξη του Ου­ρανού δεν μπορεί να εί­ναι ένας ευ­γενής άν­θρωπος. Εκεί­νος που δεν γνωρίζει τα έθιμα δεν θα δια­τηρηθεί. Εκεί­νος που δεν κατανοεί το ακριβές νόημα των λέξεων δεν μπορεί να κατανοήσει τους αν­θρώπου­ς”.»

Leslie, Donald Daniel. Confucius (Ο Κομ­φού­κιος), μελέτη ακολου­θού­μενη από τα Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου), έμ­μεση μτ­φρ. από τα εβραϊκά Zacharie Mayani, βάσει εκεί­νης του Donald Daniel Leslie. Παρίσι: Seghers, σειρά «Philosophes de tous les temps», 1962.

Λήψεις

Ηχητικές εγγραφές

• Η Anne Cheng για τον Κομ­φού­κιο. (France Culture • France Inter).
• Η Brigitte Boudon για τον Κομ­φού­κιο. (Éditions Ancrages).
• Ο Cyrille Javary για τον Κομ­φού­κιο. (Radio France Internationale (RFI)).
• Ανάγνωση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους ~Cocotte και ~Iamnot, στη μετάφραση του Séraphin Couvreur. (Littérature audio).
• Ανάγνωση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον ~RikudoSensei, στη μετάφραση του Pierre Ryckmans. (YouTube).
• Μερική ανάγνωση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τη Fabienne Prost, στη μετάφραση του Séraphin Couvreur, αναθεωρημένη από τη Muriel Baryosher-Chemouny. (YouTube).
• Μερική ανάγνωση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Michaël Lonsdale, στη μετάφραση του Séraphin Couvreur, αναθεωρημένη από τη Muriel Baryosher-Chemouny. (YouTube).
• Μερική ανάγνωση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Robin Renucci, στη μετάφραση του Séraphin Couvreur, αναθεωρημένη από τη Muriel Baryosher-Chemouny. (YouTube).
• Οι René Étiemble, Anne Cheng και Charles Le Blanc για τον Κομ­φού­κιο. (France Culture).
• Ο Sami Tchak για τον Κομ­φού­κιο. (Radio France Internationale (RFI)).
• Ο Étienne Balazs για τον Κομ­φού­κιο. (France Culture).

Έντυπα έργα

• Χει­ρόγραφο της έμ­μεσης μετάφρασης των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François Bernier, βάσει εκεί­νης των Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687). (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Χει­ρόγραφο της έμ­μεσης μετάφρασης των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François Bernier, βάσει εκεί­νης των Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1688). (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (18…). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (18…), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1841). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1841), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1841), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1841), αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1841), αντίγραφο 4. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1841), αντίγραφο 5. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1845). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1845), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1846). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1846), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1846), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1852). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1852), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1852), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1852), αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1858). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1858), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1858), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1858), αντίγραφο 3. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1862). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1862), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1868). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1868), αντίγραφο. (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1874). (Google Livres).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Guillaume Pauthier (1921). (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Séraphin Couvreur (ηλεκτρονική έκδ.). (Chine ancienne).
• Μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Séraphin Couvreur (ηλεκτρονική έκδ. bis). (Wikisource).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. I. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. I, αντίγραφο. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. I, αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. I, αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. I, αντίγραφο 4. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. II. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. II, αντίγραφο. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. II, αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. II, αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. II, αντίγραφο 4. (Google Livres).
• Έμ­μεση μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François-André-Adrien Pluquet, βάσει εκεί­νης του François Noël (1784-1785), τόμ. II, αντίγραφο 5. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François Noël (1711). (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François Noël (1711), αντίγραφο. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François Noël (1711), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον François Noël (1711), αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687). (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 4. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 5. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 6. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 7. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 8. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 9. (American Libraries).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 10. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 11. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 12. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 13. (American Libraries).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 14. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 15. (Google Livres).
• Λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τους Prospero Intorcetta, Christian Herdtrich, François de Rougemont και Philippe Couplet (1687), αντίγραφο 16. (Google Livres).
• Γερ­μανική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Wilhelm Schott (1832). (Google Livres).
• Γερ­μανική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Wilhelm Schott (1832), αντίγραφο. (Google Livres).
• Γερ­μανική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Wilhelm Schott (1832), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Γερ­μανική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Wilhelm Schott (1832), αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Γερ­μανική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Wilhelm Schott (1832), αντίγραφο 4. (Google Livres).
• Γερ­μανική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Wilhelm Schott (1832), αντίγραφο 5. (Google Livres).
• Έκ­δοση και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Angelo Zottoli (1879). (Google Livres).
• Έκ­δοση και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Angelo Zottoli (1879), αντίγραφο. (Google Livres).
• Έκ­δοση και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Angelo Zottoli (1879), αντίγραφο 2. (Google Livres).
• Έκ­δοση και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Angelo Zottoli (1879), αντίγραφο 3. (Google Livres).
• Έκ­δοση και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Angelo Zottoli (1879), αντίγραφο 4. (Google Livres).
• Έκ­δοση και γαλ­λική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Séraphin Couvreur (1895). (Google Livres).
• Έκ­δοση και γαλ­λική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Séraphin Couvreur (1895), αντίγραφο. (Google Livres).
• Έκ­δοση και γαλ­λική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Séraphin Couvreur (1910). (Google Livres).
• Έκ­δοση και γαλ­λική και λατινική μετάφραση των Les Entretiens de Confucius (Ανάλεκτα του Κομ­φού­κιου) από τον Séraphin Couvreur (1910), αντίγραφο. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).

Βιβλιογραφία

• Assaf, Antoine-Joseph. Confucius à la plage: la sagesse dans un transat (Ο Κομ­φού­κιος στην παραλία: η σοφία πάνω σε μια ξαπλώστρα). Malakoff: Dunod, σειρά «À la plage», 2023.
• Cheng, Anne. Histoire de la pensée chinoise (Ιστορία της κινεζικής σκέψης). Παρίσι: Éditions du Seuil, 1997.
• Desroches, Jean-Paul και Delacour, Catherine (επιμ.). Confucius: à l’aube de l’humanisme chinois (Ο Κομ­φού­κιος: στην αυγή του κινεζικού αν­θρωπισμού) [κατάλογος έκ­θεσης, Παρίσι, Musée national des arts asiatiques-Guimet]. Παρίσι: Réunion des musées nationaux, 2003.
• Granet, Marcel. La Pensée chinoise (Η Κινεζική Σκέψη), ει­σαγωγή Henri Berr. Παρίσι: A. Michel, σειρά «L’Évolution de l’humanité», 1950. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
• Javary, Cyrille. Sagesse de Confucius: valeurs, propositions et aphorismes pour grandir (Η Σοφία του Κομ­φού­κιου: αξίες, προτάσεις και αφορισμοί για να μεγαλώσει κανείς). Παρίσι: Eyrolles, σειρά «Eyrolles pratique: spiritualité», 2016.
• Labrune, Jean de. La Morale de Confucius, philosophe de la Chine (Η Ηθική του Κομ­φού­κιου, φιλοσόφου της Κίνας), Άμ­στερ­νταμ: P. Savouret, 1688· επανέκδ. (ακολου­θού­μενη από μια Lettre sur la morale de Confucius (Επιστολή για την ηθική του Κομ­φού­κιου) του Simon Foucher), Παρίσι: E. Legrand· Fontenay-le-Comte: Gaudin fils, 1844. (Google Livres).