De Klaagzang van de vrouw van een krijger : Van Đặng Trần Côn tot Hoàng Xuân Nhị
Vertaald uit het Frans • Nederlands (néerlandais)
« Nee, zij heeft alles vergeten, om alleen nog te denken aan het vertrek van haar echtgenoot. Een andere god [dan die van de oorlog] bezielt haar, dicteert haar ontroerende afscheidswoorden en doet haar ogen baden in tranen. Zo waar is het dat de kwellingen van de kortste afwezigheid de krachten der gelieven te boven gaan! »
Catullus. Traduction complète des poésies de Catulle, suivie des poésies de Gallus et de la Veillée des fêtes de Vénus (Volledige vertaling van de gedichten van Catullus, gevolgd door de gedichten van Gallus en de Nachtwake van het feest van Venus), uit het Latijn vertaald door François Noël. Parijs: Rémont, 1806.
Deze verzen van Catullus hadden evengoed in het Vietnam van de jaren 1740 geschreven kunnen zijn. Het was in die woelige tijd, gekenmerkt door troepenlichtingen, dat de Klaagzang van de vrouw van een krijger (Chinh phụ ngâm)1Verworpen vormen:
Plaintes d’une femme dont le mari est parti pour la guerre (Klaagzang van een vrouw wier echtgenoot ten oorlog is getrokken).
Complainte d’une femme de guerrier (Klaagzang van een vrouw van een krijger).
Complainte de la femme du guerrier (Klaagzang van de vrouw van de krijger).
Complainte de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger).
Plaintes de la femme du guerrier (Klaagzang van de vrouw van de krijger).
Complainte de la femme d’un soldat (Klaagzang van de vrouw van een soldaat).
Plainte d’une femme de soldat (Klacht van een vrouw van een soldaat).
Le Chant de la femme d’un guerrier (Het Lied van de vrouw van een krijger).
Chant de la femme du guerrier (Lied van de vrouw van de krijger).
Chant de la femme du combattant (Lied van de vrouw van de strijder).
Romance de la femme du combattant (Romance van de vrouw van de strijder).
Plaintes d’une chinh-phou, femme dont le mari part pour la guerre (Klaagzang van een chinh-phou, vrouw wier echtgenoot ten oorlog trekt).
Les Plaintes d’une chinh-phu (De Klaagzangen van een chinh-phu).
Scansion d’une femme de guerre (Scandering van een oorlogsvrouw).
Scansion d’une femme dont le mari est à la guerre (Scandering van een vrouw wier echtgenoot in de oorlog is).
La Complainte de l’épouse du guerrier (De Klaagzang van de echtgenote van de krijger).
La Complainte de l’épouse du combattant (De Klaagzang van de echtgenote van de strijder).
Femme de guerrier (élégie) (Vrouw van een krijger (elegie)).
Chinh phụ (ngâm khúc). werd gecomponeerd. Te midden van het roffelen der trommels stijgt het wenen op van een jonge Vietnamese, wier echtgenoot, naar het front vertrokken, talmt om terug te keren en niet terugkomt. « Alle droefenis, alle opstandigheid, […] alle angst van het wachten wordt erin uitgedrukt met een onvergelijkelijke verfijning ». Het is een intimistische elegie, geen pamflet. Toch krijgt zij zo’n toon van machteloze wanhoop, een zo oprecht verlangen naar de zachtheid en eenvoudige vreugden der liefde, dat zij een instinctieve afkeer van de oorlog wekt. De legende wil overigens dat sommige soldaten, wanneer zij haar in de schemering der legerplaatsen hoorden zingen, ertoe overgingen te deserteren. Luister naar de vrouw van de krijger:
« Talrijk zijn zij die vertrekken, zeldzaam zij die terugkeren:
Op de slagvelden van het bloedbad is het avontuurlijke leven van de soldaat
Maar al te zeer gelijk aan de kleur van de bladeren! »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. Plaintes d’une chinh-phou, femme dont le mari part pour la guerre, et autres poèmes (Klaagzang van een chinh-phou, vrouw wier echtgenoot ten oorlog trekt, en andere gedichten), uit het Vietnamees vertaald door Hoàng Xuân Nhị. Parijs: Stock, 1943; herdr. onder de titel Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger), Parijs: Sudestasie, 1987.
Deze klaagzang is tot ons gekomen door drie uitzonderlijke figuren, over de eeuwen heen verenigd: een oorspronkelijke dichter, een geniale vertaalster en een onverschrokken Franstalige doorgever.
Đặng Trần Côn: De oorspronkelijke dichter
Van Đặng Trần Côn hebben de annalen het beeld bewaard van een absolute geletterde. Toen er een avondklok over de hoofdstad Thăng Long (het huidige Hanoi) was uitgevaardigd, groef de auteur een geheime kelder om in stilte bij zijn boeken te kunnen waken. Wie weet of de bescheiden lamp van zijn studieuze nachten niet die is welke in deze strofen vereeuwigd is:
« […] misschien begrijpt de lamp mij…
Of begrijpt de lamp mij niet?
Dan zal ik alleen lijden? »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. Plaintes d’une chinh-phou, femme dont le mari part pour la guerre, et autres poèmes (Klaagzang van een chinh-phou, vrouw wier echtgenoot ten oorlog trekt, en andere gedichten), uit het Vietnamees vertaald door Hoàng Xuân Nhị. Parijs: Stock, 1943; herdr. onder de titel Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger), Parijs: Sudestasie, 1987.
De wonden van een land dat toen verscheurd was tussen de heren van het Noorden en het Zuiden, verleenden zijn in klassiek Chinees geschreven gedicht een verschrikkelijke juistheid. Men las en bewonderde het tot in China toe. En enkelen, beangstigd door het bliksemende van zulk een talent, riepen uit: « Heel zijn intelligentie openbaart zich in dit lange gedicht. De auteur zal hoogstens nog drie jaar leven ». Een onheilspellende en waarheidsgetrouwe profetie: Đặng Trần Côn stierf drie jaar later, naar men fluistert in het nauw gedreven tot zelfmoord.
Đoàn Thị Điểm: De geniale vertaalster
Het werk zou zich, ondanks zijn waarde, wellicht nooit onder het volk verspreid hebben, ware het niet vertaald in de nationale taal door Đoàn Thị Điểm, bijgenaamd Hồng Hà (« Roze weerschijn » of « Roze wolk »)2Over Đoàn Thị Điểm hebben wij geen andere inlichtingen dan die welke verschaft zijn door de smart van haar echtgenoot, die haar bezong in een lijkrede:
« Door haar penseel te bewegen om de landschappen te beschrijven,
Drukte zij zeer diepe gevoelens uit […]
In staat zelfs de Onsterfelijken te ontroeren; […]
Helaas! Zij had geen vaste woning; […]
Pas na de dertig getrouwd,
Verliet zij de aarde voorbij de veertig; […]
Zij vertrok zonder haar oude moeder te waarschuwen; […]
Is het lot niet zonderling?
Is de Hemel dan onrechtvaardig?… ». Haar resoluut vrouwelijke versie — geïnspireerd, durf ik te zeggen, door de stormen van de ziel — verhief zich tot de rang van schepping, en deed zelfs soms het origineel van Đặng Trần Côn vergeten, hoewel dat reeds bewonderenswaardig was! « Dat zegt iets over hoezeer de dichteres […] tegelijk alle geheimen van de Chinese taal en van haar moedertaal beheerste. » Nooit voordien was het metrum song thất lục bát (« dubbel zeven, zes, acht »), zo geschikt voor de edele weemoed, met zulk een kunst gehanteerd: « Elk woord is een traan, elk vers een snik […] van het hart. En het gaat om een hart in vlammen, een hart in storm, […] een lieflijk vrouwenhartje dodelijk gewond door de duivelse pijl van de liefde — en van de meest serieuze liefde, de echtelijke liefde »3Aldus spreekt Trần Văn Tùng in zijn opmerkelijke bundel Poésies d’Extrême-Orient (Gedichten uit het Verre Oosten)..
Hoàng Xuân Nhị: De onverschrokken Franstalige doorgever
Tot slot enkele woorden over Hoàng Xuân Nhị. Aanwezig in Parijs bij het eerste gedreun van de Tweede Wereldoorlog, zocht hij in de poëzie van zijn voorvaderen een universele boodschap om te richten tot een Europa in vlammen. Zijn Journal (Dagboek) beschrijft de geestdrift die hem op een dag deed lopen — of liever vliegen — door de hoofdstad, hardop declamerend als een bezetene, als een dwaas. De Parijzenaars keerden zich om met een geamuseerde of medelijdende blik: « Die arme stakkers! », dacht hij, « zij zouden in vervoering geraakt zijn en de oneindige droefheid van de oorlog vergeten zijn, hadden zij maar één druppel van mijn grote geluk gehad! »
Waarom liet hij zijn keuze vallen op de Klaagzang van de vrouw van een krijger? Omdat zij hem « in [zijn] bloed zelf » waren ingeschreven sinds de wieg: vroeg verweesd, had hij in « de oneindig kostbare tranen van deze edele en zo deerniswekkende vrouw, deze Marianne Alcoforado van Verre Azië » een moederlijke genegenheid gevonden. Haar vertalen, haar vertolken, was een humanistische droom verwezenlijken, opgetekend in zijn Journal op 25 december 1940: « Een originele synthese — vooral een levende — van twee menselijkheden, van twee werelden: van het Oosten en het Westen, dat is wat ik besloten heb te zijn, dat is wat ik tracht te zijn, dat is wat ik bezig ben te worden ». Een schitterend ingeloste belofte! Daarvan getuigt het onthaal dat zijn vertaling te beurt viel, die Robert Brasillach4Ik moet preciseren dat Robert Brasillachs onheilspellende engagementen onder de Bezetting dit humanistische ideaal dat hij hier toejuicht, gewelddadig zullen tegenspreken. in deze lovende bewoordingen begroette: « De heer Hoàng Xuân Nhị […] heeft zijn land […] aan ons weten te verbinden. De mens is één, van het ene einde van de planeet tot het andere, en bij het lezen van de overpeinzingen over het vlieden der dagen of over de oorlog, over het genot van het beminnen, over de dood, dacht ik nu eens aan Catullus, dan weer aan Homerus, dan aan Corneille, aan Mallarmé, aan Valéry. Het is mooi om ons deze namen in herinnering te brengen, het is mooi te kunnen verenigen wat in schijn twee zo verschillende culturen zijn, en, zonder een onzuivere vermenging te willen nastreven, hen elkaar te helpen begrijpen ».
Voor wie verder wil lezen
Rondom Klaagzang van de vrouw van een krijger
Citaten
« 信來人未來
楊花零落委蒼苔
蒼苔蒼苔又蒼苔
一步閒庭百感催 »Chinh phụ ngâm op Wikisource tiếng Việt, [online], geraadpleegd op 7 mei 2026.
« Tin gửi đi (var. thường lại) người không thấy lại,
Hoa dương tàn đã trải rêu xanh.
Rêu xanh mấy lớp chung quanh,
Dạo sân (var. Sân đi) một bước trăm tình ngẩn ngơ! »Chinh phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm dịch) op Wikisource tiếng Việt, [online], geraadpleegd op 7 mei 2026.
« De berichten gaan uit, de man keert nooit terug!
De wilgenbloesems hebben meer dan eens het groenende mos bedekt.
Het mos heeft zich, meer dan eens, gevoed met deze gevallen bloemen;
Elke stap op de tegels wekt ontelbare zorgen! »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. Plaintes d’une chinh-phou, femme dont le mari part pour la guerre, et autres poèmes (Klaagzang van een chinh-phou, vrouw wier echtgenoot ten oorlog trekt, en andere gedichten), uit het Vietnamees vertaald door Hoàng Xuân Nhị. Parijs: Stock, 1943; herdr. onder de titel Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger), Parijs: Sudestasie, 1987.
« De boodschappen zijn aangekomen, maar gij zijt niet aangekomen.
De bloemen van de populier verwelken en vallen op het groene mos,
Het groene mos, het groene mos en nogmaals het groene mos!
Bij elke stap, in de verlaten binnenplaats, bestormen mij honderd gedachten. »Đặng, Trần Côn. « La Complainte de l’épouse du guerrier » (« De Klaagzang van de echtgenote van de krijger »), uit het Chinees vertaald door Maurice Durand. Bulletin de la Société des études indochinoises (Bulletin van de Vereniging voor Indochinese Studies), Saigon: Société des études indochinoises, dl. XXVIII, nr. 2, 1953.
« Ik heb hem dikwijls geschreven; hij keert niet terug.
De bloemen van de esp bedekken het groene mos.
Rondom, hoeveel lagen groen mos!
Elke stap die ik op dit zachte tapijt zet
Brengt mij één voor één ontroerende herinneringen weer. »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. « Chinh phụ (ngâm khúc) = Femme de guerrier (élégie) » (« Vrouw van een krijger (elegie) »), uit het Vietnamees vertaald door Tuần Lý (Huỳnh Khắc Dụng). Bulletin de la Société des études indochinoises (Bulletin van de Vereniging voor Indochinese Studies), Saigon: Société des études indochinoises, dl. XXX, nr. 3, 1955; herdr. Saigon: Bộ Quốc gia Giáo dục, 1960.
« Berichten bereiken mij vaak, maar de man keert nooit terug;
De bloemen van de populier, geheel verwelkt (verdord), hebben het groenende mos bedekt.
Het mos spreidt rondom een dik groenachtig tapijt uit.
Elke stap die ik zet, wekt ontelbare zoete en pijnlijke herinneringen. »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. Chinh phụ ngâm = Complainte de la femme d’un guerrier (Chinh phụ ngâm = Klaagzang van de vrouw van een krijger), uit het Vietnamees vertaald door Bùi Văn Lăng. Hanoi: Éditions Alexandre de Rhodes, 1943.
« De berichten gaan uit, de man keert niet terug.
De verwelkte bloemen van de populier bedekken het mos.
Het mos spreidt rondom zijn groenachtige tapijt uit.
Elke stap op de binnenplaats roert duizend vage gevoelens. »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. Chant de la femme du combattant (Lied van de vrouw van de strijder), uit het Vietnamees vertaald door Lê Thành Khôi. Parijs: Gallimard, 1967.
« Gij hebt mij dikwijls geschreven, maar gij zijt niet teruggekeerd,
De verwelkte bloemen van de populier hebben een groen tapijt van mos gevormd.
Op dit groene mos heb ik in een kring gewandeld,
En elke stap in de binnenplaats wekt opnieuw honderd troosteloze gevoelens. »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. Complainte d’une femme de guerrier (Klaagzang van een vrouw van een krijger), uit het Vietnamees vertaald door Đông Phong [Nguyễn Tấn Hưng]. Montreuil-sous-Bois: J. Ouaknine, 2009.
« De boodschappen komen vaak aan, de man keert niet terug.
De verwelkte bloemen van de populier bedekken het groene mos,
Het mos spreidt rondom groenachtige lagen uit.
Elke stap op de binnenplaats wekt duizend vage, verontrustende gevoelens. »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. Tâm ca tình nghĩa vợ chồng: Chinh phụ ngâm = Chant de la femme du guerrier (Tâm ca tình nghĩa vợ chồng: Chinh phụ ngâm = Lied van de vrouw van de krijger), uit het Vietnamees vertaald door Đặng Quốc Cơ. Cachan: Q. C. Dang, 2012.
« Vaak heb ik berichten ontvangen,
Maar nooit mijn echtgenoot wedergezien!
Op onze binnenplaats hebben de verdorde bloemen van de populier
Het dikke tapijt van mos bedekt;
Bij elk van mijn peinzende stappen,
Bestormden duizend gedachten mij! »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. « Plaintes d’une femme dont le mari est parti pour la guerre = Chinh phụ ngâm » (« Klaagzang van een vrouw wier echtgenoot ten oorlog is getrokken = Chinh phụ ngâm »), uit het Vietnamees vertaald door Lê Văn Chất, Hoàng Xuân Nhị, Hữu Ngọc [Nguyễn Hữu Ngọc], Nguyễn Khắc Viện, Phạm Huy Thông, Tảo Trang [Vũ Tuân Sán] en Vũ Quý Vỹ, met de medewerking van Françoise Corrèze. Anthologie de la littérature vietnamienne. Tome II, 18e siècle, première moitié du 19e siècle (Bloemlezing van de Vietnamese literatuur. Deel II, 18e eeuw, eerste helft van de 19e eeuw). Hanoi: Éditions en langues étrangères, 1972; herdr. Parijs-Montreal: L’Harmattan, 2000.
« Vaak heb ik berichten ontvangen,
Nooit heb ik mijn echtgenoot wedergezien!
Op de binnenplaats hebben de verdorde bloemen van de populier
Het dikke tapijt van mos bedekt.
Bij elk van mijn peinzende stappen,
Bestormden duizend gedachten mij! »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. « Complainte de la femme d’un guerrier » (« Klaagzang van de vrouw van een krijger »), uit het Vietnamees vertaald door Lê Văn Chất. Anthologie de la poésie vietnamienne (Bloemlezing van de Vietnamese poëzie). Parijs: Les Éditeurs français réunis, 1969.
« (Mijn) brieven zijn (u) vaak ter hand gekomen, maar men ziet u niet terugkeren.
Bloemen van de populier, verwelkt, zijn reeds over het groene mos verspreid.
(Op) het groene mos dat in meerdere lagen rondom (groeit),
Bij elke stap die ik zet, (belegert) een menigte droeve gevoelens (mijn hart). »Đặng, Trần Côn en Đoàn, Thị Điểm. « Une élégie annamite: Chinh phụ ngâm = Le Chant de la femme d’un guerrier » (« Een Annamitische elegie: Chinh phụ ngâm = Het Lied van de vrouw van een krijger »), uit het Vietnamees vertaald door Dương Quảng Hàm. Bulletin général de l’Instruction publique de l’Indochine (Algemeen Bulletin van het Openbaar Onderwijs van Indochina), Hanoi, december 1940 en november 1942.
Downloads
Gedrukte werken
- Vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Đặng Quốc Cơ (elektronische uitg.). (Yoto Yotov).
- Gedeeltelijke vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Dương Quảng Hàm (1940-1942), 1e deel. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
- Gedeeltelijke vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Dương Quảng Hàm (1940-1942), 2e deel. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
- Editie en vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Bùi Văn Lăng (1943). (Nationale Bibliotheek van Vietnam).
- Editie en vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Bùi Văn Lăng (1943), kopie. (Vietnamica).
- Editie en vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Maurice Durand (1953). (Vietnamica).
- Editie en vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Tuần Lý (Huỳnh Khắc Dụng) (1955). (Vietnamica).
- Editie en vertaling van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Tuần Lý (Huỳnh Khắc Dụng) (elektronische uitg.). (Giao Cảm).
- Gedeeltelijke editie van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Georges Cordier (1932). (Nationale Bibliotheek van Vietnam).
- Gedeeltelijke editie van Plaintes de la femme d’un guerrier (Klaagzang van de vrouw van een krijger) door Georges Cordier (1932), kopie. (Vietnamica).
Bibliografie
- Anoniem. « La Femme annamite à travers la littérature d’Annam: essai littéraire » (« De Annamitische vrouw doorheen de literatuur van Annam: literair essay ») [feuilleton]. La Patrie annamite (Het Annamitische Vaderland), Hanoi, van 4 augustus tot 13 oktober 1941. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
- Baruch, Jacques. Essai sur la littérature du Viêt-nam (Essay over de literatuur van Vietnam). Brussel: Éditions Thanh-Long, reeks « Études orientales » (« Oosterse Studies »), 1963.
- Brasillach, Robert. « Sagesses de l’Orient. Lanza del Vasto: Pèlerinage aux sources (Denoël) • Hoang Xuan Nhi: Plaintes d’une chinh-phou (Stock) » (« Wijsheden van het Oosten. Lanza del Vasto: Bedevaart naar de bronnen (Denoël) • Hoang Xuan Nhi: Klaagzang van een chinh-phou (Stock) »). Le Petit Parisien (De Kleine Parijzenaar), Parijs, 29 december 1943. (Bibliothèque nationale de France (BnF)).
- Durand, Maurice en Nguyễn, Trần Huân. Introduction à la littérature vietnamienne (Inleiding tot de Vietnamese literatuur). Parijs: G.-P. Maisonneuve et Larose, reeks « Unesco d’initiations aux littératures orientales » (« Unesco-inleidingen tot de Oosterse literaturen »), 1969.
- Hoàng, Xuân Nhị. Thuy-Kiêou: voix nouvelle sur un thème éternel de souffrance, suivi de Fragments du journal de l’auteur (Thuy-Kiêou: nieuwe stem over een eeuwig thema van lijden, gevolgd door Fragmenten uit het dagboek van de auteur). Parijs: Mercure de France, 1942.
- Hữu, Ngọc en Corrèze, Françoise. Fleurs de pamplemoussier: femmes et poésie au Vietnam (Pompelmoesbloesems: vrouwen en poëzie in Vietnam). Parijs: L’Harmattan, 1984.
- Lê, Thành Khôi. Histoire et anthologie de la littérature viêtnamienne des origines à nos jours (Geschiedenis en bloemlezing van de Vietnamese literatuur van de oorsprong tot onze dagen). Parijs: Les Indes savantes, 2008.
- Trần, Cửu Chấn. Les Grandes Poétesses du Viêt-nam: études littéraires (De Grote Dichteressen van Vietnam: literaire studies). Saigon: Imprimerie de l’Union Nguyễn-Văn-Của, 1950. (Nationale Bibliotheek van Vietnam).
- Trần, Văn Tùng. Poésies d’Extrême-Orient (Gedichten uit het Verre Oosten). Parijs: B. Grasset, 1945.
